TEFAF Essay #6 - De scheppende kracht

Over kunst, geloof en dat wat groter is dan wijzelf

Dit blog maakt deel uit van een reeks die ontstond tijdens de tentoonstelling van het tweeluik DS23010 in de etalage van Bart Hauben Hairstudio tijdens TEFAF Maastricht.

In deze serie onderzoek ik wat het betekent om werkelijk te kijken, te luisteren en elkaar te ontmoeten, voorbij geluid, voorbij oordeel, in kleur.

Soms sta je voor een kunstwerk en weet je niet waarom het je raakt.

Je kunt het niet uitleggen.

Je kunt het niet analyseren.

Maar er gebeurt iets.

Er is een beweging van binnen.

Een stilte.

Een herkenning.

Soms zijn er momenten waarop iets ons overstijgt,

momenten waarop we voelen dat er meer aanwezig is dan alleen wat we kunnen meten of begrijpen.

Misschien is dat wat mensen bedoelen wanneer ze spreken over het goddelijke. Goddelijke schoon.

Niet als een figuur.

Niet als een doctrine.

Maar als een kracht.

Groter dan onze woorden

Door de eeuwen heen hebben mensen geprobeerd dat grotere te begrijpen.

Ze gaven het namen.

Schreven boeken.

Bouwden tempels.

Schilderden verhalen.

We probeerden het in woorden te vangen.

Maar woorden begrenzen.

En zodra woorden grenzen trekken, ontstaat verdediging.

Mijn uitleg.

Jouw uitleg.

Mijn waarheid.

Jouw waarheid.

Misschien is het niet geloof dat verdeelt.

Misschien is het onze neiging om zekerheid te bezitten.

De verleiding van superioriteit

Elke traditie draagt schoonheid in zich.

Maar elke traditie draagt ook de verleiding om zichzelf vollediger te vinden dan de ander.

Daar sluipt iets in.

Niet het goddelijke.

Maar het menselijke ego.

We willen houvast.

We willen gelijk.

En in dat verlangen ontstaat strijd.

Niet omdat het grotere verkeerd is.

Maar omdat wij het proberen vast te pakken.

Kunst als alternatief pad

Wat religie in woorden probeerde te vangen,

heeft kunst altijd ook geprobeerd te benaderen via ervaring.

Schilderijen.

Muziek.

Architectuur.

Beelden.

Niet om het te bezitten.

Maar om het te benaderen.

Kunst zegt niet:

“Dit is de waarheid.”

Kunst zegt:

“Voel.”

En daarin zit nederigheid.

Mijn manier van scheppen

Misschien is dat ook waarom ik abstract werk.

Ik zeg vaak:

Mijn kunstwerken zijn nietszeggend -

en tegelijk alleszeggend.

Ik schilder zonder vooraf vastgestelde figuren.

Zonder opgelegd verhaal.

Ik begin.

En laat het ontstaan.

Laag over laag.

Beweging over beweging.

Soms zie ik er zelf iets in.

Een woeste zee.

Een zandstorm in de woestijn.

Een bijna Bijbels tafereel.

Een zon die door mist breekt.

Maar wat ik zie, is niet leidend.

Een andere kijker ziet misschien iets totaal anders.

En dat is precies de bedoeling.

Daarom geef ik mijn werken geen titels.

Geen interpretatiekader.

Ik geef ze een code.

DS.

Het jaartal.

En drie cijfers voor het volgnummer van dat jaar.

Waarom drie cijfers?

Alsof ik ooit meer dan 99 werken in één jaar ga maken.

Misschien gaat het niet over hoeveel er ontstaan,

maar over hoeveel er kan groeien in één werk.

Maar vooral:

ik wil niets vastleggen wat open mag blijven.

De vier elementen

In bijna al mijn werken keren vier krachten terug.

Water.

Vuur.

Lucht.

Aarde.

Niet letterlijk geschilderd.

Maar voelbaar.

Water in stroming.

Vuur in intensiteit.

Lucht in beweging.

Aarde in verdichting.

Deze elementen zijn ouder dan religie.

Ouder dan systemen.

Misschien schilder ik daarom abstract.

Omdat wat groter is dan wijzelf

zich niet laat vangen in figuren,

maar wel voelbaar wordt in beweging.

Scheppen is kwetsbaar

Er zit iets ontroerends in het menselijke vermogen om te creëren.

We maken muziek terwijl we lijden.

We schilderen terwijl we zoeken.

We bouwen terwijl we twijfelen.

Dat vermogen is krachtig.

Maar het is ook kwetsbaar.

Zodra scheppen wordt ingezet om te overheersen,

verliest het zijn zachtheid.

Zodra geloof wordt ingezet om te domineren,

verliest het zijn openheid.

Misschien ligt de ware scheppende kracht

niet in controle,

maar in verwondering.

Tijdens TEFAF

Tijdens TEFAF zie je werken uit verschillende culturen, tijden en overtuigingen.

En toch gebeurt er iets universeels.

Mensen worden stil.

Niet omdat ze overtuigd zijn.

Maar omdat ze geraakt worden.

Misschien is dat het moment

waar het grotere zich laat voelen.

Niet in gelijk.

Maar in gedeelde menselijkheid.