TEFAF Essay #4 - Laaggeletterdheid
- Art of Hearing | Dyon Scheijen
- 57 minuten geleden
- 3 minuten om te lezen
Een onbekend probleem met grote impact
Dit blog maakt deel uit van een reeks die ontstond tijdens de tentoonstelling van het tweeluik DS23010 in de etalage van Bart Hauben Hairstudio tijdens TEFAF Maastricht.
In deze serie onderzoek ik wat het betekent om werkelijk te kijken, te luisteren en elkaar te ontmoeten, voorbij geluid, voorbij oordeel, in kleur.
Laaggeletterdheid
Laaggeletterdheid.
Het klinkt als een beleidswoord.
Een statistiek.
Een dossier.
Maar het raakt mensen.
13% van de Nederlandse bevolking is laaggeletterd.
Hier in Zuid-Limburg zelfs 17%.
Zeventien procent.
Dat zijn geen cijfers.
Dat zijn levens.
Onlangs zag ik een echtpaar van in de tachtig op mijn spreekuur.
Met respect voor hun privacy deel ik dit verhaal zorgvuldig, omdat het mij opnieuw heeft geleerd wat écht belangrijk is.
Een brief vol liefde
Mevrouw kwam met ernstige tinnitusklachten.
Vooraf ontving ik een handgeschreven brief van haar echtgenoot.
Persoonlijk.
Voorzichtig.
Hij schreef dat zijn vrouw analfabeet is. En hij vroeg mij dit onderwerp tijdens het gesprek niet expliciet te benoemen.
Uit die brief sprak liefde.
Toewijding.
Bescherming.
Maar tussen de regels door las ik ook iets anders.
Moeite.
Verdriet.
Jaren van zwijgen.
Het glas
In mijn spreekkamer gebruik ik vaak een metafoor die ik ooit leerde in een Duitse tinnituskliniek:
Das Glas der Lebensakzeptanz.
Ik teken een glas.
Dat glas vul ik met wat iemand in zijn leven meedraagt:
Fysieke klachten.
Ziekte.
Zorgen.
Werkdruk.
Relatieproblemen.
Verlies.
Het glas loopt vol.
En tinnitus?
Dat is zelden de oorzaak.
Het is vaak net de druppel die het glas doet overlopen.
Toen ik dit uitlegde, gebeurde er iets.
De man pakte zijn vrouw liefdevol bij de hand.
Ze knikte.
Met tranen in haar ogen.
Samen erkenden ze wat het glas al jaren vulde:
Het niet kunnen lezen en schrijven.
Wat niet werd uitgesproken
Jarenlang hadden ze geprobeerd het te leren.
Maar de schaamte was te groot.
Bang voor veroordeling.
Bang om uitgelachen te worden.
Bang om “ontmaskerd” te worden.
Zelfs in de gezondheidszorg waren er momenten van onbegrip geweest.
Ze barstte in tranen uit.
Hij troostte haar.
De liefde tussen hen was tastbaar.
Het geduld.
De trouw.
Mijn hart brak.
Tot dat moment was laaggeletterdheid voor mij een maatschappelijk thema.
Nu kreeg het een gezicht.
Geen schuld. Gemiste kansen.
Veel mensen die rond of vlak na de oorlog geboren zijn, kregen niet de begeleiding die nodig was.
Dyslexie werd niet herkend.
Hoogbegaafdheid evenmin.
Onderwijs was niet afgestemd op individuele verschillen.
Ze hebben zich erdoorheen geslagen.
Ze hebben het systeem omzeild.
Maar later werd het een last.
Kleinkinderen die willen appen.
Formulieren die digitaal moeten.
Een wereld waarin communicatie vanzelfsprekend lijkt.
En dan ineens zichtbaar worden wat je zo lang verborgen hield.
Schaamte is zwaarder dan het probleem
Laaggeletterdheid is niet alleen een vaardigheidsprobleem.
Het is een schaamteprobleem.
En schaamte activeert hetzelfde stresssysteem dat ik bij tinnitus zie.
Het brein kiest bescherming:
verbergen.
vermijden.
zwijgen.
Maar zwijgen vult het glas.
En soms…
wordt tinnitus de druppel.
Kunst als taal voorbij woorden
Wat mij diep raakte, was dit:
Woorden waren jarenlang een muur geweest.
Maar liefde niet.
Beeld niet.
Aanraking niet.
Oogcontact niet.
Kunst is ook een taal.
Ze vraagt geen spelling.
Geen grammatica.
Geen foutloze zinnen.
Ze nodigt uit.
Ze zegt:
Je mag hier zijn.
Misschien is dat waarom kunst zo krachtig is.
Ze verbindt waar taal soms scheidt.
Tijdens TEFAF
Tijdens TEFAF lopen mensen langs kunstwerken van onschatbare waarde.
Waarde die zichtbaar wordt in vakmanschap.
In geschiedenis.
In generaties die iets hebben doorgegeven.
In handen die ooit verf aanraakten en er betekenis aan gaven.
Maar waarde heeft meer dan één laag.
Ze zit ook in herkenning.
In het moment waarop iemand denkt:
“Dit raakt me.”
Zonder woorden.
Zonder uitleg.
Gewoon menselijk.
Een knuffel
Bij het afscheid bedankte de man mij hartelijk.
De vrouw vroeg om een knuffel.
De dankbaarheid was niet in woorden te vatten.
Wat zij mij gaven was groter dan een consult.
Ze herinnerden mij eraan dat horen zoveel meer is dan enkel de oren.
Het is zien.
Het is erkennen.
Het is ruimte maken voor wat jarenlang verborgen bleef.
Op de TEFAF wordt waarde zichtbaar in verf en steen.
In toewijding.
In schoonheid die tijd heeft doorstaan.
In mijn spreekkamer wordt waarde zichtbaar in iets anders.
In ogen die zachter worden.
In een ademhaling die vertraagt.
In een mens die zich niet langer alleen voelt.
Twee werelden.
Eén kern.
Waarde ontstaat waar iets werkelijk mag landen.
En misschien is dat wat kunst en zorg delen:
dat ze ruimte maken voor wat anders ongezien zou blijven.
Morgen
In de volgende blog schrijf ik over zachte kracht.
Over waarom empathie geen zwakte is.
Over hoe luisteren soms moediger is dan spreken.
Opmerkingen