TEFAF Essay #2 - Het geluid dat niemand ziet
- Art of Hearing | Dyon Scheijen
- 1 dag geleden
- 4 minuten om te lezen
Tinnitus, Beethoven en de grens tussen wetenschap en gevoel
Dit blog maakt deel uit van een reeks die ontstond tijdens de tentoonstelling van het tweeluik DS23010 in de etalage van Bart Hauben Hairstudio tijdens TEFAF Maastricht.
In deze serie onderzoek ik wat het betekent om werkelijk te kijken, te luisteren en elkaar te ontmoeten, voorbij geluid, voorbij oordeel, in kleur.
Het geluid dat niemand ziet
Je ziet het niet.
Je hoort het niet.
En toch kan het iemands wereld volledig veranderen.
Tinnitus.
Een toon.
Een ruis.
Een piep.
Soms zacht.
Soms allesoverheersend.
Voor wie het ervaart is het geen abstract begrip.
Het is een dagelijkse realiteit.
En juist omdat anderen het niet kunnen horen, ontstaat er vaak een tweede laag van lijden: het gevoel niet begrepen te worden.
De mens achter het geluid
In mijn spreekkamer hoor ik regelmatig dezelfde zin:
āAls anderen het ook konden horen, dan zouden ze begrijpen wat dit met me doet.ā
Tinnitus gaat zelden alleen over geluid.
Het raakt controleverlies.
Spanning.
Vermoeidheid.
Angst dat het nooit meer stil wordt.
Het beĆÆnvloedt relaties.
Werk.
Zelfvertrouwen.
Sommige mensen trekken zich terug.
Anderen vechten juist harder tegen iets dat niet weggaat.
En precies daar begint vaak de echte strijd.
Wat de wetenschap ons leert
Vanuit de audiologie weten we inmiddels dat tinnitus geen mysterieus defect is, maar een activiteit van het zenuwstelsel.
Ons brein geeft voortdurend betekenis aan vanalles om ons heen.
Geluiden krijgen waarde doordat het brein ze als belangrijk markeert.
Spanning vergroot waarneming.
Aandacht versterkt beleving.
Angst activeert het alarmsysteem.
Tinnitus is in veel gevallen geen probleem van het oor alleen, maar van de manier waarop het brein signalen verwerkt en beoordeelt.
Dat betekent niet dat het ātussen de oren zitā in de zin van ingebeeld.
Het betekent dat het brein doet wat het altijd doet: beschermen.
Wanneer een signaal als bedreigend wordt geĆÆnterpreteerd, blijft het op de voorgrond.
Wanneer de dreiging afneemt, kan het naar de achtergrond verschuiven.
Daar ligt ruimte.
Niet door het geluid te bevechten.
Maar door de relatie ermee te veranderen.
Beethoven: doofheid, tinnitus en een innerlijke storm
Ludwig van Beethoven verloor geleidelijk zijn gehoor.
Maar veel onderzoekers gaan er daarnaast van uit dat hij ook tinnitus had: een constante interne geluidservaring.
Voor een componist moet dat bijna ondraaglijk zijn geweest.
Niet alleen het verlies van stilte.
Maar ook het verlies van controle over wat je hoort.
In 1802 schreef Beethoven het HeiligenstƤdter Testament.
Een brief waarin hij zijn wanhoop beschrijft.
Zijn schaamte.
Zijn isolement.
Zijn gedachten aan zelfdoding.
Hij voelde zich afgesneden van de wereld van geluid.
En toch eindigt zijn verhaal daar niet.
Hij schrijft dat het de kunst was die hem tegenhield.
Dat hij moest blijven leven om te scheppen.
Soms vraag ik me af:
Hoorde Beethoven in zijn eigen muziek iets wat hij niet in woorden durfde te zeggen?
Gebruikte hij compositie als een manier om zijn innerlijke geluid een plaats te geven?
Luister naar de intensiteit van zijn latere werken.
De kracht.
De spanning.
De dramatiek.
Misschien was muziek voor hem niet alleen expressie.
Misschien was het regulatie.
Misschien was het zijn manier om orde te scheppen in een wereld van auditieve chaos.
Dat weten we niet zeker.
Maar we weten wƩl dat hij doorging.
En dat zijn lijden niet het einde werd van zijn creativiteit.
Het onzichtbare zichtbaar maken
Wat Beethoven deed met muziek, zie ik soms gebeuren in mijn praktijk.
Ik kreeg ooit een schilderij van een patiƫnt.
Zij had haar tinnitus geschilderd.
Kleur.
Beweging.
Intensiteit.
Wat onzichtbaar was voor de buitenwereld, kreeg vorm.
En in dat moment veranderde er iets.
Niet het geluid.
Maar de verhouding tot het geluid.
Kunst maakt het onzichtbare zichtbaar.
Het onzegbare zegbaar.
Het innerlijke deelbaar.
Van Gogh schilderde zijn innerlijke storm.
Goya gaf vorm aan zijn duisternis.
Beethoven componeerde terwijl hij zijn gehoor verloor.
Lijden werd geen identiteit.
Het werd materiaal.
Waar kunst en wetenschap raken
In mijn werk ontmoeten deze werelden elkaar.
Wetenschap geeft inzicht.
Kunst geeft betekenis.
Wetenschap helpt begrijpen wat er in het brein gebeurt.
Kunst helpt voelen wat het met een mens doet.
Wanneer die twee elkaar versterken, ontstaat er ruimte.
Ruimte om anders te kijken.
Ruimte om anders te luisteren.
Ruimte om de strijd te verzachten.
Tinnitus hoeft geen vijand te blijven.
Het kan - hoe paradoxaal ook - een ingang worden naar een andere verhouding tot jezelf.
Niet omdat het geluid verdwijnt.
Maar omdat de betekenis verschuift.
Tijdens TEFAF
Tijdens TEFAF lopen mensen langs kunstwerken die iets oproepen wat niet altijd in woorden te vangen is.
Misschien is dat wat kunst doet:
ze geeft vorm aan wat we niet rechtstreeks kunnen uitspreken.
Zoals Beethoven dat deed.
Zoals mijn patiƫnt dat deed.
Zoals zoveel kunstenaars dat doen.
En misschien is dat ook wat er gebeurt wanneer iemand leert anders naar tinnitus te kijken.
Het geluid verandert niet altijd.
Maar de mens verandert wel.
En misschien begint herstel niet bij stilte, maar bij een nieuw inzicht.
Morgen schrijf ik over ruimte.
Over akoestiek.
Over hoe de omgeving waarin we ons bevinden onze beleving beĆÆnvloedt.
En over waarom stilte nooit alleen maar afwezigheid van geluid is.
Opmerkingen