TEFAF Essay #3 - De ruimte tussen geluid en stilte

Detail uit DS23010 - Where Art Meets Science - In elk fragment schuilt een groter geheel zoals in luisteren je nooit slechts één toon hoort.

Akoestiek, beleving en waarom stilte nooit leeg is

Dit blog maakt deel uit van een reeks die ontstond tijdens de tentoonstelling van het tweeluik DS23010 in de etalage van Bart Hauben Hairstudio tijdens TEFAF Maastricht.

In deze serie onderzoek ik wat het betekent om werkelijk te kijken, te luisteren en elkaar te ontmoeten, voorbij geluid, voorbij oordeel, in kleur.

De ruimte tussen geluid en stilte

Na het verhaal van Beethoven en tinnitus blijft één vraag hangen:

Wat doet ruimte met geluid?

En wat doet geluid met ons?

We denken vaak dat geluid iets is dat “er gewoon is”.

Maar geluid bestaat nooit los van ruimte.

Elke toon wordt gevormd door de omgeving waarin hij klinkt.

En precies daar begint akoestiek.

Geluid leeft in ruimte

Een stem in een kathedraal klinkt anders dan dezelfde stem in een kleine spreekkamer.

Een viool in een concertzaal ademt.

Diezelfde viool in een kale ruimte wordt hard.

Dat is geen kwestie van smaak.

Dat is fysica.

Geluidsgolven reflecteren op harde oppervlakken.

Ze stapelen zich op.

Ze creëren nagalm.

Wanneer een ruimte te veel harde materialen bevat – beton, glas, strakke wanden – moet het brein harder werken om informatie te filteren.

Dat kost energie.

Ons zenuwstelsel reageert daarop.

Onbewust.

Een ruimte kan onrustig voelen zonder dat we weten waarom.

We praten harder.

We raken sneller vermoeid.

We luisteren minder goed.

Eén derde zacht

Er is een eenvoudige richtlijn in akoestiek:

Ongeveer een derde van een ruimte zou uit zachte, absorberende materialen moeten bestaan om een prettige akoestische balans te krijgen.

Tapijt.

Gordijnen.

Stoffen banken.

Textiel.

Zonder die balans ontstaat reflectie-overbelasting.

Maar in moderne interieurs zien we vaak het tegenovergestelde:

veel glas.

Strakke vloeren.

Minimale stoffering.

Esthetisch helder.

Akoestisch vermoeiend.

En daar begon voor mij iets te schuiven.

Waar kunst binnenkomt

Waarom zouden kunst en akoestiek gescheiden werelden zijn?

Waarom zou een ruimte óf functioneel óf esthetisch moeten zijn?

Toen ik begon met het maken van akoestische kunstwerken, was dat geen commercieel idee.

Het was een logisch gevolg van wat ik dagelijks zag in mijn praktijk.

Mensen die overprikkeld waren.

Vermoeid.

Snel geïrriteerd.

Niet alleen door tinnitus.

Maar door hun omgeving.

Daarom werk ik op maat.

Ik kom kijken.

Ik luister.

Niet alleen naar het verhaal van iemand, maar ook naar de ruimte.

Samen bespreken we vorm.

Kleur.

Grootte.

Vaak kies ik ervoor om zo groot mogelijk te gaan.

Niet om te imponeren.

Maar om impact te maken.

Als een kunstwerk akoestisch moet bijdragen, moet het oppervlak hebben.

Maar juist daarom moet kleur rust brengen.

Moet het beeld kloppen.

Het mag geen schreeuw worden.

Het moet een anker worden.

Een plek in huis waar iemand bij kan gaan zitten.

Waar ogen de kost krijgen.

Waar je kunt wegdromen.

Waar kracht gevonden kan worden.

Stilte is geen leegte

Veel mensen verlangen naar stilte.

Maar stilte is geen afwezigheid van geluid.

Stilte is balans.

Stilte is geen leegte.

Het is ruimte waarin iets kan landen.

Het is een ruimte waarin geluid niet overheerst.

Waar stemmen helder zijn.

Waar het lichaam ontspant.

Een goed akoestisch kunstwerk doet twee dingen tegelijk:

Het verzacht reflecties.

En het opent verbeelding.

Dat is misschien wel de kern van Where Art Meets Science.

Wetenschap zorgt voor rust in het zenuwstelsel.

Kunst opent ruimte in de geest.

Tijdens TEFAF

Terwijl bezoekers tijdens TEFAF langs het tweeluik in de etalage lopen, zien ze beweging.

Golven.

Spanning.

Diepte.

Maar wat ze misschien niet direct beseffen,

is dat mijn werk altijd ook over ruimte gaat.

Over hoe iets ademt in een omgeving.

Over hoe het invloed heeft.

Niet alleen visueel.

Maar voelbaar.

Een kunstwerk kan een ruimte veranderen.

En misschien, heel subtiel, ook een mens.

Waar gesprekken werkelijk kunnen landen

We zien het ook in exclusieve restaurants.

We investeren in smaak.

In wijn.

In presentatie.

Maar hoe vaak investeren we in de akoestiek?

Een avond uit gaat zelden alleen over eten.

Het gaat over ontmoeting.

Over gesprekken die verdiepen.

Over verhalen die verteld worden.

Over lachen dat niet hoeft te schreeuwen.

In een ruimte met slechte akoestiek moet het brein voortdurend filteren.

Zinnen raken verloren in nagalm.

Stemmen kruisen elkaar.

Vermoeidheid sluipt ongemerkt binnen.

Maar in een ruimte waar geluid gedragen wordt,

waar reflecties verzacht zijn,

waar stemmen helder blijven -

daar ontstaat iets anders.

Daar kunnen mensen werkelijk luisteren.

Daar kan een gesprek vertragen.

Daar kan een avond betekenis krijgen.

Misschien is goede akoestiek geen luxe.

Misschien is het een vorm van zorg.

Voor aandacht.

Voor verbinding.

Voor wat er tussen mensen gebeurt.

Morgen

In de volgende blog verschuiven we van ruimte naar samenleving.

Wat gebeurt er wanneer taal tekortschiet?

Wat betekent laaggeletterdheid in een wereld vol woorden?

En waarom kan beeld soms meer zeggen dan tekst ooit kan?