TEFA Essay #8 -Een stem zonder geluid

Detail uit DS23010 - Waar beeld spreekt zonder woorden - TEFAF-route Maastricht 2026 - Where Art Meets Science

Over Jan van Genk, erkenning en horen voorbij het oor.

Dit blog maakt deel uit van een reeks die ontstond tijdens de tentoonstelling van het tweeluik DS23010 in de etalage van Bart Hauben Hairstudio tijdens TEFAF Maastricht.

In deze serie onderzoek ik wat het betekent om werkelijk te kijken, te luisteren en elkaar te ontmoeten, voorbij geluid, voorbij oordeel, in kleur.

Een stem zonder geluid

We spreken vaak over “gehoord worden”.

Alsof horen altijd via het oor loopt.

Maar wat als horen anders werkt?

Wat als stem niet afhankelijk is van geluid?

Na het thema erkenning wil ik je meenemen naar iemand

die zijn talent inzette om zichtbaar te worden

zonder ooit geluid te hebben gehoord.

Jan van Genk.

Een andere tijd

Jan groeide op in een tijd waarin er nog geen audiologische centra bestonden.

Geen gespecialiseerde begeleiding.

Geen vroege diagnostiek.

Geen technische hulpmiddelen zoals we die nu kennen.

Hij werd letterlijk vaak in de hoek gezet.

“Je hoort er niet bij.”

Niet alleen auditief.

Maar sociaal.

Uitsluiting doet meer pijn dan stilte.

Doof geboren. Niet stil.

Jan werd doof geboren.

Geen herinnering aan klank.

Geen auditieve referentie.

En toch…

Hij creëerde.

Krachtig.

Eigen.

Onmiskenbaar.

Zijn werk sprak.

Niet via geluid.

Maar via beeld.

Het zelfportret

Bij dit blog hoort één beeld.

Een zelfportret van Jan.

Uit zijn beginperiode.

Je ziet het meteen.

De eenzaamheid.

De strijd.

Het zoeken.

In zijn blik zit iets wat je niet kunt uitleggen.

Maar je voelt het.

Een mens die zijn plek probeert te vinden

in een wereld die hem letterlijk vaak in de hoek zette.

Er zit verdriet in dat werk.

Maar ook kracht.

Geen theatrale wanhoop.

Geen aanklacht.

Wel eerlijkheid.

Dat zelfportret laat iets zien

wat woorden moeilijk kunnen dragen.

Het laat zien hoe erkenning er uitziet

wanneer ze ontbreekt.

En misschien ook

hoe scheppende kracht ontstaat

uit die leegte.

Kleine schriftjes

Onze communicatie verloopt via kleine schriftjes.

Bladzijden volgeschreven.

Zijn handschrift.

Mijn handschrift.

Zinnen die ontstaan in stilte.

Woorden die vorm krijgen op papier.

Je kijkt elkaar aan.

Je schrijft.

Je leest.

Je wacht.

Er zit vertraging in.

Aandacht.

Bewustzijn.

Misschien communiceren wij wel intensiever

dan veel horende mensen doen.

Duo-exposities

Ik heb meerdere keren samen met Jan geëxposeerd.

Er groeide een vriendschap.

Geen grote woorden.

Wel wederzijds respect.

Tijdens die duo-exposities gebeurde er iets dat ik nooit zal vergeten.

Ik had grote bewondering voor zijn werk.

Voor zijn autonomie.

Voor zijn kracht.

Maar wat mij misschien nog dieper raakte,

was zijn bewondering voor het mijne.

Mijn levensgrote werken ging hij voorstaan.

Lang.

Met volledige aandacht.

En dan schreef hij.

In één van onze schriftjes gaf hij mij terug

dat hij in mijn werken geluid kon horen.

Dat hij, via mijn schilderijen,

voor het eerst een verbeelding had gekregen van wat geluid is.

Van heel zacht

tot heel luid.

Dat hij frequenties kon zien.

En dus kon “horen”.

Alle lagen.

Alle spanningen.

Alle bewegingen.

Een man die nooit geluid had gehoord

en die in mijn werk geluid kon ervaren.

Een groter compliment heb ik nooit gehad.

Nieuwsgierigheid

Wat mij in Jan blijft raken, is zijn diepgewortelde nieuwsgierigheid.

Zijn openheid.

Zijn voortdurende ontdekkingstocht.

Zelfs nu nog.

Hij kijkt.

Observeert.

Vraagt.

Niet vanuit tekort.

Maar vanuit verlangen om te begrijpen.

Dat vind ik bewonderenswaardig.

Corry

In de laatste fase van Jan’s leven werd Corry Broshuis als het ware zijn oren.

Het was ontroerend om hen samen te zien.

Zij ving op wat hij niet hoorde.

Hij gaf terug wat hij in beeld kon uitdrukken.

Respect.

Warmte.

Liefde.

Dat is erkenning in zijn puurste vorm.

Niet iemand veranderen.

Maar iemand aanvullen.

Wat veranderde

Vandaag is de wereld anders.

Tijdens mijn opleiding tot audioloog heb ik de opkomst van het cochleair implantaat meegemaakt.

In het MUMC mocht ik als audioloog de eerste fitting doen.

Met één muisklik iemand (weer) horend maken.

Dat moment is elke keer weer indrukwekkend.

Maar techniek alleen is niet genoeg.

Geluid geven is één ding.

Erbij horen is iets anders.

Jan had geen implantaat nodig om kunstenaar te zijn.

Zijn stem bestond al.

Horen voorbij het oor

Als ik zeg dat horen meer is dan enkel de oren,

dan bedoel ik precies dit.

Horen is resoneren.

Verbinden.

Aandacht hebben.

Je kunt geraakt worden zonder geluid.

Je kunt communiceren zonder stemgeluid.

Jan heeft een stem.

En die klinkt - in kleur.