GELUKKIG een NIEUW JAAR

Over tijd, talent en het gevaar van later

Gelukkig weer een NIEUW JAAR.

Met mijn 55 jaar op de teller kom ik langzaam in wat je de gevarenzone zou kunnen noemen. Niet omdat het leven ineens voorbij is, maar omdat het niet meer eindeloos voelt.

Binnen ACT is er een oefening die confronterend eenvoudig is:

het leven is niet oneindig, ook al gedragen we ons vaak alsof dat wel zo is.

Zolang alles gezond en wel is, zeggen we makkelijk later.

Later ga ik genieten.

Later, na mijn pensioen.

Later, als de kinderen de deur uit zijn.

Later, na de verbouwing.

Later lijkt ver weg.

Tot het dat ineens niet meer is.

Binnen ACT wordt daarom in die oefening gewerkt met een levensverwachting van tachtig jaar. Niet om somber te worden, maar om wakker te worden. Om te beseffen hoe kostbaar tijd eigenlijk is en hoe weinig ruimte er soms nog is om datgene te doen wat je steeds vooruit schuift.

Mijn ouders zijn die tachtig net gepasseerd.

Mijn moeder wordt in januari 82, mijn vader dit jaar tachtig. Beiden lichamelijk nog kerngezond. Mijn vader vertelt het elke keer met trots, dat het eigen risico van mijn moeder niet eens is opgemaakt. Eén pilletje voor haar geheugen.

En toch.

Er zijn momenten waarop ik merk dat herinneringen hun vaste plek verliezen.

Dat woorden soms zoeken naar wat eerder vanzelf kwam. Dat nabijheid belangrijker wordt dan uitleg.

Het is een proces dat je niet in één woord wilt vangen.

Je verliest iemand niet ineens, maar stukje bij beetje. Niet als persoon, maar als de mens die je kende. Dat vraagt om zachtheid en om tijd.

Die woorden vinden nu hun plek in een dagboek dat ik al jaren bijhoud. Later meer.

Later, dat steeds vaker nu wordt.

Juist daarom eet ik, als het kan, elke dinsdagavond macaroni bij mijn ouders. Samen met mijn vader kook ik dan en hebben we gesprekken die je niet kunt plannen. Gesprekken die misschien ooit hun weg naar een blog vinden, maar die vooral nu waarde hebben. Omdat ze er zijn. Omdat wij er zijn. Samen zijn.

Onlangs hadden we het over die ACT-oefening.

Als je uitgaat van tachtig jaar, dan zitten mijn ouders, zoals ik het liefdevol noem, al in de reserve. Maar toen keek ik verder. Niet naar hoe oud we worden, maar naar hoe lang we gemiddeld gezond en vitaal blijven.

Cijfers verschillen, maar veel onderzoeken laten zien dat die grens ergens begin zestig ligt.

En dan wordt het ineens concreet.

62 min je huidige leeftijd.

Bij mij, 62 – 55 = 7 jaar.

Zeven jaar nog, als je wacht op later, om dromen waar te maken in volle gezondheid.

Dat is confronterend.

Maar misschien vooral verhelderend.

En terwijl ik dit schrijf, realiseer ik me dat een aantal van mijn vrienden die leeftijd al voorbij zijn. Voor sommigen kwam het leven daar niet zachter, maar rauwer binnen. Een diagnose die je niet plant. Een lichaam dat ineens andere wetten volgt.

Dat maakt zo’n nieuw jaar spannend.

Maar misschien hoeft het dat niet te zijn.

ACT leert ons niet om het leven veilig te maken, maar om het vol te leven, ook als het onzeker is. Soms betekent dat niet vooruitkijken naar een heel jaar, maar naar vandaag. Naar deze ochtend. Naar dit gesprek. Naar deze wandeling.

Voor sommigen is elke nieuwe dag al een cadeau.

Laat staan een heel nieuw jaar.

En dan zijn er ook ouders die deze rekensommen nooit hebben mogen maken.

Omdat hun kinderen hen al veel te vroeg zijn ontvallen.

Daar stokt elke vergelijking.

Daar doen leeftijden, gemiddelden en verwachtingen er niet meer toe.

Sommig verlies laat zich niet vangen in woorden, laat staan in oefeningen.

Het vraagt geen perspectief, geen uitleg, geen “hoe nu verder”.

Alleen erkenning.

En soms niets meer dan naast iemand blijven staan.

Misschien is dat ook leven.

Niet begrijpen.

Niet oplossen.

Maar aanwezig zijn.

En misschien schrijf ik dit alles ook wel omdat ik zelf bang ben voor later.

Voor dat later dat steeds dichterbij komt.

Voor enge ziektes.

Voor het verliezen van wie me dierbaar zijn.

Voor het kwijtraken van alles waar ik met hart en ziel voor zou willen gaan.

Ik zoek, net als zovelen, naar een weg daarin.

Door te kijken hoe anderen het doen.

Door te luisteren.

Door te leren.

ACT helpt me daarbij, elke dag weer. Niet door angst weg te nemen, maar door ruimte te maken. Door me te leren aanwezig te zijn bij wat er is, ook als dat ongemakkelijk is, ook als het schuurt.

En toch, ik leer elke dag.

Soms met woorden.

Soms in stilte.

Soms gewoon door naast iemand te zitten en niets te hoeven zeggen.

Misschien is dat ook genoeg.

Niet weten hoe het moet.

Maar wel bereid zijn om te blijven kijken, blijven voelen en blijven leven.

En van daaruit kom ik bij iets anders wat ik dagelijks zie, in mijn werk en in het leven daarom zo belangrijk is, talent.

Zo vaak zeggen mensen, “Ach, dat is toch geen talent.”

Omdat het vanzelf gaat. Omdat het klein voelt. Omdat niemand er ooit een applaus voor gaf.

Maar juist daar zit het vaak.

In kunnen luisteren zonder te onderbreken.

In rust brengen zonder woorden.

In zien wat nodig is voordat iemand erom vraagt.

In trouw blijven aan jezelf, ook als niemand kijkt.

In iets maken met je handen.

In aandacht, zorg en volhouden.

En soms zit het in iets ogenschijnlijk eenvoudigs.

In een heerlijke zelfgebakken appeltaart, met liefde gebakken voor de buurman.

Niet omdat het moet.

Niet omdat het leuk is.

Maar omdat iemand anders erdoor wordt gedragen.

We zijn geneigd talent te koppelen aan uitzonderlijkheid, aan zichtbaarheid, aan prestaties.

Maar misschien zit waarde juist in wat je dag in dag uit doet, zonder het bijzonder te vinden.

ACT leert ons niet om beperkingen weg te nemen, maar om ondanks alles trouw te blijven aan wat voor ons werkelijk van waarde is. Ook als het lichaam hapert. Ook als plannen veranderen. Ook als tijd zich niet meer laat rekken.

En wie voorbij de tachtig komt, met verlies en beperkingen, kan, hoop ik, terugkijken op een leven dat geleefd is. Op wat je gevormd heeft. Op wie je bent, als mens.

En vooral op de manieren waarop liefde zichtbaar werd.

Soms groots.

Soms stil.

Soms zonder dat degene die het gaf het zelf zo noemt.

Gelukkig is er weer een nieuw jaar.

Niet om alles anders te doen.

Maar om misschien iets minder uit te stellen.

En iets milder te kijken naar wat er al is.

Ik wens iedereen weer een mooi nieuw jaar om te gaan ontdekken.