De tinnitus van de wereld

Ik zit op Eindhoven Airport.

Voor me hangt een vertrekbord.

Malaga. Warschau. Sofia. Marrakech. Krakau. Catania.

Bestemmingen die duizenden kilometers uit elkaar liggen. Plaatsen met andere talen, andere tradities, andere geschiedenissen en soms ook andere overtuigingen over hoe het leven geleefd zou moeten worden.

Naast het vertrekbord verschijnt een advertentie van Artsen Zonder Grenzen.

Ik moet glimlachen.

Niet omdat ik direct aan geneeskunde denk, maar omdat die woorden iets in beweging zetten.

Zonder grenzen.

Terwijl ik om me heen kijk, realiseer ik me hoeveel grenzen er eigenlijk bestaan.

Landsgrenzen. Taalgrenzen. Cultuurgrenzen. Religieuze grenzen.

Maar misschien bestaan de meeste grenzen helemaal niet op een landkaart.

Misschien bestaan ze vooral in ons hoofd.

Mensen lopen langs elkaar heen. Een gezin met jonge kinderen. Een zakenman die haastig naar zijn gate loopt. Een ouder echtpaar dat elkaar vasthoudt. Jongeren op weg naar een festival. Iemand die naar familie reist. Iemand die terugkeert naar huis.

En terwijl ik daar zit, bekruipt me een gedachte.

Wat als de wereld zelf aan tinnitus lijdt?

Niet aan een geluid.

Maar aan een voortdurende aandacht voor datgene wat pijn doet. Want dat is misschien wel een van de belangrijkste lessen die ik in de audiologie heb geleerd. Niet het geluid zelf bepaalt hoeveel iemand lijdt.

Het is de betekenis die het krijgt. De aandacht die het opeist. De angst die het oproept. De strijd die erop volgt. Het geluid wordt niet groter. Maar de aandacht ervoor wel. En misschien geldt dat niet alleen voor tinnitus. Misschien geldt dat ook voor de wereld.

Wanneer ik het nieuws open, zie ik landen die bang zijn hun identiteit te verliezen. Mensen die bang zijn hun baan te verliezen. Groepen die bang zijn hun cultuur te verliezen. Religies die bang zijn hun invloed te verliezen. Politici die inspelen op die angst. Sociale media die die angst versterken.

Overal lijkt de aandacht te gaan naar wat ons bedreigt.

Naar wat anders is. Naar wat fout is. Naar wat we zouden kunnen verliezen. En hoe meer aandacht het krijgt, hoe groter het lijkt te worden.

Niet omdat het daadwerkelijk groter wordt. Maar omdat ons brein nu eenmaal zo werkt.

Dat is geen zwakte. Dat is menselijk.

Ons brein is gebouwd om gevaar te herkennen. Om risico’s te signaleren. Om alert te zijn op wat mis kan gaan.

Die eigenschap heeft ons als soort ver gebracht. Maar er zit ook een schaduwzijde aan. Want wanneer angst het stuur overneemt, wordt onze wereld kleiner.

Dat zien we bij chronische pijn. Dat zien we bij tinnitus.

En misschien zien we het ook in samenlevingen. We trekken ons terug. Zoeken vooral mensen op die hetzelfde denken. Verdedigen wat van ons is. Verharden. Niet omdat we slechte mensen zijn. Maar omdat we bang zijn.

Het vrees-vermijdingsmodel van Johan Vlaeyen beschrijft dat proces prachtig. Oorspronkelijk werd het ontwikkeld om chronische pijn te begrijpen. Mensen gaan activiteiten vermijden omdat ze bang zijn dat de pijn erger wordt. Op korte termijn geeft dat verlichting.

Op lange termijn wordt hun wereld kleiner. Ze bewegen minder. Ontmoeten minder. Durven minder. Leven minder.

Niet de pijn heeft gewonnen. Maar de angst voor de pijn.

Het model laat nog iets belangrijks zien.

Wanneer we situaties gaan vermijden, vermijden we niet alleen mogelijke pijn. We vermijden ook nieuwe ervaringen. En daarmee precies datgene wat herstel mogelijk maakt. Iemand die bang wordt voor geluid, gaat luisteren vermijden.

Iemand die bang wordt voor pijn, gaat bewegen vermijden. Iemand die bang wordt voor afwijzing, gaat mensen vermijden. Op korte termijn voelt dat veilig. Op lange termijn ontstaat er een probleem.

Want hoe kun je ontdekken dat iets meevalt als je het nooit meer ervaart?

Hoe kun je leren dat je sterker bent dan je dacht als je jezelf nooit meer uitdaagt?

Hoe kun je ontdekken dat de wereld groter en rijker is dan je dacht als je steeds binnen dezelfde grenzen blijft?

Dat is misschien wel het moeilijke van verandering. Nieuwe ervaringen voelen zelden direct comfortabel. Sterker nog, ze voelen vaak vreemd. Onwennig. Soms zelfs bedreigend. Ons brein richt zich in eerste instantie namelijk vooral op wat fout zou kunnen gaan. Niet op wat goed zou kunnen gaan.

Dat is menselijk.

Maar het betekent ook dat groei vaak begint met een stap zetten terwijl je nog twijfelt. Terwijl je nog onzeker bent. Terwijl je nog niet weet hoe het zal aflopen. Pas daarna ontstaat ruimte voor nieuwe ervaringen. Voor nieuwe inzichten. Voor ontmoetingen die je nooit had verwacht. Voor mensen die anders zijn dan jij.

Misschien zelfs voor de ontdekking dat achter een andere taal, een andere cultuur of een andere huidskleur iemand schuilgaat die veel meer op jou lijkt dan je ooit had gedacht.

Want wie zich uitsluitend omringt met mensen die hetzelfde denken, hetzelfde geloven en hetzelfde leven, zal vooral bevestigd worden in wat hij al wist.

Maar wie af en toe over zijn eigen grens heen durft te stappen, ontdekt soms iets veel mooiers.

Niet dat verschillen verdwijnen. Maar dat verschillen niet hoeven te bedreigen. Dat ze kunnen verrijken.

Zoals nieuwe kleuren op een palet. Kleuren die je misschien nooit zelf zou hebben gekozen, maar die samen een veel mooier schilderij vormen dan één kleur ooit alleen zou kunnen.

Terwijl ik naar het vertrekbord kijk, vraag ik me af of hetzelfde soms gebeurt op grotere schaal.

Zijn wij als samenleving niet steeds vaker bezig met vermijden?

Met muren bouwen?

Met beschermen?

Met controleren?

Met vasthouden?

Niet omdat we slecht zijn.

Maar omdat we verlangen naar veiligheid.

Het probleem is alleen dat echte veiligheid zelden ontstaat door de wereld kleiner te maken.

Echte veiligheid ontstaat wanneer we ontdekken dat we méér aankunnen dan we dachten.

Dat is ook wat ik zie bij mensen die leren omgaan met tinnitus. Het herstel begint zelden wanneer het geluid verdwijnt. Het herstel begint wanneer de strijd langzaam minder wordt.

Wanneer er ruimte ontstaat voor nieuwsgierigheid. Wanneer iemand ontdekt dat er naast het geluid nog een heel leven bestaat.

Dat proces begint met bewustwording. Met zien wat er gebeurt. Met begrijpen hoe ons brein werkt. Met herkennen dat angst soms de regie heeft overgenomen.

Daarna volgt misschien wel de moeilijkste stap.

Acceptatie.

Een woord dat vaak verkeerd wordt begrepen. Acceptatie betekent niet dat je alles goed moet vinden. Niet dat je alles moet toejuichen. Niet dat je geen grenzen meer mag hebben.

Acceptatie betekent erkennen wat er is. De werkelijkheid onder ogen zien. Zonder voortdurend oorlog te voeren tegen dat wat niet direct te veranderen valt. Pas dan ontstaat ruimte. Ruimte voor ontmoeting. Ruimte voor leren. Ruimte voor nieuwe inzichten. Ruimte voor het onbekende.

Misschien is dat wel waarom reizen zoveel mensen raakt. Niet omdat we een andere plek zien. Maar omdat we ontdekken dat onze eigen wereld groter blijkt te zijn dan we dachten.

Dat achter iedere taal een mens schuilt. Dat achter iedere cultuur een verhaal zit. Dat achter iedere grens mensen wonen die uiteindelijk dezelfde dingen verlangen.

Liefde.

Veiligheid.

Verbinding.

Erkenning.

De behoefte om gezien te worden.

Gehoord te worden.

Erbij te horen.

Ik kijk nog eens naar het vertrekbord.

Malaga.

Warschau.

Marrakech.

Bestemmingen lijken ver uit elkaar te liggen. Maar misschien zijn mensen dichter bij elkaar dan we denken. Misschien zijn de grootste grenzen niet de grenzen tussen landen.

Niet de grenzen tussen religies. Niet de grenzen tussen culturen. Maar de grenzen die ontstaan wanneer angst onze blik vernauwt.

En misschien begint herstel, zowel bij tinnitus als in de wereld, op precies dezelfde plek. Niet door harder te vechten. Maar door opnieuw te leren luisteren. Naar elkaar. Naar het verhaal achter de ander.

En misschien zelfs naar dat deel van onszelf dat al die tijd vooral bang was om iets te verliezen. Want misschien is de tinnitus van de wereld niet de pijn zelf. Niet de verschillen. Niet de veranderingen. Maar onze onophoudelijke aandacht ervoor.

En misschien begint genezing op het moment dat we ontdekken dat er, naast alles wat ons verdeelt, ook nog iets anders hoorbaar is.

Iets wat altijd al aanwezig was. De moeder die haar kind vasthoudt. De reiziger die verlangt naar thuis. De vriend die gemist wordt. De liefde die gezocht wordt. De hoop op een betere toekomst.

Dat wat ons mens maakt.

Ik kijk nog één keer naar het bord. Naar de bestemmingen. Naar de mensen. En naar die woorden naast het vertrekbord.

Artsen Zonder Grenzen.

Misschien hoeven grenzen niet te verdwijnen. Misschien mogen culturen, talen, tradities en overtuigingen gewoon blijven bestaan.

Zoals verschillende kleuren in een schilderij.

Maar misschien zouden we af en toe wat vaker voorbij onze eigen grens mogen kijken. Niet om onszelf kwijt te raken. Maar om te ontdekken dat er meer bestaat dan wat wij altijd hebben gekend.

Meer kleuren. Meer verhalen. Meer schoonheid. Meer menselijkheid. En misschien is dat wel de belangrijkste les van een luchthaven. Dat een wereld vol verschillen niet iets is om bang voor te zijn. Maar iets om nieuwsgierig naar te blijven. Want uiteindelijk verlangen we allemaal naar hetzelfde.

Om gezien te worden.

Om gehoord te worden.

Om erbij te horen.

En misschien is de tinnitus van de wereld niet de pijn zelf. Maar de angst die ons ervan weerhoudt te ontdekken dat de ander misschien minder anders is dan we denken.

Horen is meer dan enkel de oren.

Naschrift

Dit essay gaat niet alleen over de wereld.

Het gaat ook over mensen die dagelijks worstelen met tinnitus, chronische pijn, verlies of verandering.

Over mensen die soms vastlopen in angst, vermijding of een gevoel van machteloosheid.

Herken jij je hierin, of sta je naast iemand die hiermee worstelt?

Dan schreef ik eerder ook:

👉 Wanneer je iemand wilt helpen die tinnitus heeft

Omdat herstel vaak niet begint met een oplossing.

Maar met iemand die bereid is om werkelijk te luisteren.