Van San Diego naar Berlijn

Hoe een kunstwerk uit 2013 uiteindelijk leidde tot The Hearing Triptych

Soms duurt het jaren voordat je begrijpt wat je werkelijk aan het maken bent.

In de zomer van 2013 kreeg ik de kans om drie weken lang in San Diego te werken aan vijf grote kunstwerken. Dagen achter elkaar schilderen. Experimenteren. Zoeken. Twijfelen. Ontdekken.

Ik was toen al jaren werkzaam als audioloog, maar als kunstenaar bevond ik mij nog ergens tussen droom en werkelijkheid. Ik schilderde, exposeerde af en toe, maar durfde mezelf nog niet echt kunstenaar te noemen.

Tot San Diego.

Er zijn momenten in een mensenleven die achteraf een kantelpunt blijken te zijn. Op het moment zelf herken je ze vaak niet. Pas jaren later zie je dat daar iets in beweging kwam.

Voor mij was San Diego zo’n moment.

Tussen de vijf werken die daar ontstonden, bevond zich een tweeluik. Een werk vol vuur, licht, beweging en diepte. Roodtinten, oranje, goud en donkere partijen die elkaar ontmoetten als lava en horizon tegelijk.

Ik wist toen niet dat dit werk mij nog jarenlang zou vergezellen.

De opmerking die ik nooit vergat

Ik herinner me nog goed een gesprek in San Diego.

Ik stond daar tussen kunstenaars uit verschillende landen. Mensen die hun leven hadden gewijd aan kunst. Mensen van wie ik vond dat ze er verstand van hadden.

Ik vertelde een collega-kunstenaar over mijn twijfels.

Over het gevoel dat ik misschien toch vooral een amateur was.

Dat ik niet wist of ik mezelf wel kunstenaar mocht noemen.

Samen liepen we naar het tweeluik dat ik daar had gemaakt.

Hij keek een tijdje zwijgend.

Toen wees hij naar het werk en zei:

“This is a masterpiece.”

Ik weet nog dat ik niet goed wist wat ik moest antwoorden.

Hij begon uit te leggen wat hij zag.

De opbouw.

De kleuren.

De verdeling.

Het contrast.

De lijnen.

“Everything works.”

Misschien was dat de eerste keer dat iemand mij liet kijken naar mijn eigen werk door de ogen van een kunstenaar.

Niet omdat ik hem direct geloofde.

Maar omdat ik voor het eerst begon te twijfelen aan mijn eigen twijfel.

Tien jaar later

De jaren gingen voorbij.

Mijn werk als audioloog groeide verder. Ik begeleidde duizenden mensen met tinnitus, hyperacusis en gehoorproblemen. Ik schreef, gaf lezingen, ontwikkelde behandelprogramma’s en probeerde steeds beter te begrijpen wat horen eigenlijk betekent.

Tegelijkertijd bleef ik schilderen.

Totdat Frank en Maja op mijn pad kwamen.

Tijdens gesprekken over een mogelijk kunstwerk voor hun woning bleven hun ogen steeds teruggaan naar precies dat werk uit San Diego.

Van alle werken.

Van alle kleuren.

Van alle mogelijkheden.

Juist dat werk.

“Die kleuren zijn voor ons.”

Soms kiest een kunstwerk zijn eigen weg.

Wat volgde waren gesprekken, schetsen en ideeën. Niet over een kopie van het oorspronkelijke werk, maar over een nieuw monumentaal drieluik dat dezelfde energie zou dragen.

De eerste schetsen ontstonden gewoon aan tafel.

Potloodlijnen.

Afmetingen.

Verhoudingen.

Gedachten.

Niets bijzonders voor een buitenstaander.

Maar voor mij begon daar opnieuw iets te bewegen.

Het drieluik achter het drieluik

Terwijl het werk vorm kreeg, merkte ik dat ik steeds vaker in drieluiken begon te denken.

Niet alleen als kunstenaar.

Ook als audioloog.

In de audiologie wordt vaak gesproken over geluid.

Over het oor.

Over gehoorverlies.

Over tinnitus.

Maar hoe langer ik in dit vak werk, hoe duidelijker het wordt dat horen veel meer is dan alleen geluid.

Geluid komt binnen als een fysische prikkel.

Vervolgens geeft het brein betekenis aan die prikkel.

En uiteindelijk wordt die betekenis ervaren door een mens met een eigen geschiedenis, emoties, verwachtingen en levenscontext.

Geluid.

Brein.

Mens.

Drie onderdelen die niet los van elkaar kunnen worden gezien.

Langzaam groeide uit die gedachte iets wat later The Hearing Triptych zou worden.

Geen nieuw wetenschappelijk model.

Geen poging om bestaande kennis te vervangen.

Maar een manier om bestaande inzichten begrijpelijker en zichtbaar te maken.

Een brug tussen wetenschap en menselijke ervaring. Een brug tussen audiologie en kunst.

Van doek naar denkkader

Terwijl het drieluik voor Frank en Maja verder vorm kreeg, schreef ik blogs en essays.

Ideeën die ooit begonnen als verf op doek vonden hun weg naar woorden, lezingen en uiteindelijk een conceptueel framework.

Het blijft bijzonder om te beseffen dat een kunstwerk soms meer doet dan een muur vullen.

Het kan een gedachte zichtbaar maken. Een gesprek openen. Een ruimte veranderen.

Of zelfs een nieuwe manier van kijken laten ontstaan.

Voor mij werd het drieluik uiteindelijk meer dan een kunstwerk.

Het werd een metafoor. Een taal. Een manier om uit te leggen dat horen nooit alleen over geluid gaat.

Maar altijd over de wisselwerking tussen geluid, brein en mens.

Gisteren

Gisteren kwam alles samen.

Samen met Tonnie Stafleu van het bedrijf DeBlick mochten we het drieluik plaatsen in het appartement van Frank en Maja.

Een technisch precisiewerk.

Drie panelen van twee meter hoog die samen één geheel moesten vormen.

Maar terwijl we het werk ophingen, dacht ik niet alleen aan de techniek.

Ik dacht aan San Diego. Aan het jonge gevoel van onzekerheid waarmee ik daar begon. Aan alle mensen die ik onderweg mocht ontmoeten. Aan de patiënten die mij leerden wat horen werkelijk betekent.

En aan het feit dat ditzelfde drieluik uiteindelijk mede aan de basis stond van een presentatie die ik later dit jaar mag geven op een internationaal tinnituscongres in Berlijn.

Dat had ik in 2013 nooit kunnen bedenken.

Waar kunst en wetenschap elkaar ontmoeten

Wat mij misschien nog het meest raakt, is dat dit werk niet alleen iets toevoegt aan de uitstraling van de ruimte.

Het draagt ook bij aan de akoestiek.

In een modern appartement met veel glas, strakke wanden en harde materialen helpt het werk om de ruimte niet alleen mooier, maar ook aangenamer te maken.

Daar komt voor mij alles samen.

Kunst.

Wetenschap.

Architectuur.

Menselijk welzijn.

Precies daar ontstond ook mijn motto:

Where Art Meets Science.

Dankbaarheid

Mijn dank gaat uit naar Frank en Maja voor hun vertrouwen.

Aan Tony voor het vakmanschap waarmee het werk werd geplaatst.

En aan Martijn Flipse van DeBlick voor de samenwerking die dit soort bijzondere projecten mogelijk maakt.

Soms begint een idee niet in een laboratorium.

Niet achter een bureau.

Maar met een leeg doek, een beetje moed en de bereidheid om iets te maken waarvan je nog niet weet waar het je zal brengen.

Misschien wist dit kunstwerk al veel eerder waar het naartoe wilde dan ikzelf.

En misschien is dat uiteindelijk wat kunst doet.

Niet alleen laten zien wie je bent.

Maar soms ook laten zien wie je kunt worden.

Misschien was The Hearing Triptych niet alleen een manier om gehoor beter te begrijpen. Misschien hielp het mij ook om mezelf beter te begrijpen.

Horen is meer dan enkel de oren.