Frankrijk tegen Marokko

Frankrijk tegen Marokko.

Echt?

Ik keek naar de spelers op het veld.

Twee elftallen.

Twee vlaggen.

Twee volksliederen.

Frankrijk aan de ene kant.

Marokko aan de andere.

Zo eenvoudig wordt de wereld blijkbaar gemaakt.

Wij tegen zij.

Alleen klopte het plaatje niet. Bij Frankrijk speelden mannen met wortels in Afrika. Bij Marokko speelden mannen die in Frankrijk of elders in Europa zijn geboren en opgegroeid.

Sommigen spreken dezelfde taal. Sommigen groeiden op in dezelfde steden. Sommigen speelden samen bij dezelfde clubs.

Maar nu droegen ze een ander shirt.

En plotseling waren het twee landen die tegenover elkaar stonden.

Frankrijk tegen Marokko.

De vroegere kolonisator tegenover een land dat ooit door Frankrijk werd overheerst. Want Frankrijk bepaalde jarenlang wat er in Marokko gebeurde. En Marokko is nog maar één hoofdstuk uit een veel groter verhaal.

Land werd ingenomen.

Grondstoffen werden weggehaald.

Mensen werden onderdrukt.

Wie zich verzette, werd opgesloten, gemarteld of zelfs gedood.

Want de witte Europese man vond zichzelf beschaafder.

Hij dacht dat zijn taal beter was. Zijn geloof beter. Zijn cultuur beter. Zijn manier van leven beter.

En dus vond hij dat hij mocht bepalen hoe andere mensen moesten leven.

Maar laten we vooral niet doen alsof wij Nederlanders beter waren. Ook Nederland bouwde rijkdom op over de rug van anderen.

Met koloniën.

Met slavernij.

Met geweld.

Met handel waarin mensen geen mensen meer waren, maar bezit.

Ook wij vonden onze taal, onze cultuur en onze manier van leven belangrijker dan die van een ander. Ook wij trokken grenzen. Ook wij namen land. Ook wij bepaalden wie mocht spreken en wie moest gehoorzamen.

Dat noemen we nu geschiedenis. Alsof het voorbij is. Maar kijk om je heen.

Opnieuw zien we leiders die overtuigd zijn dat hún waarheid de enige juiste is.

Hun land eerst.

Hun mensen eerst.

Hun regels.

Hun macht.

En wie niet in dat plaatje past, wordt verdacht gemaakt.

Migranten worden opgepakt.

Gezinnen leven in angst.

Mensen verdwijnen achter hekken.

Gemaskerde agenten bepalen op straat wie mee moet en wie mag blijven.

Het heet geen kolonisatie meer.

Het heet immigratiebeleid.

Grensbewaking.

Nationale veiligheid.

Orde herstellen.

Maar wanneer verandert een regel in onderdrukking?

Wanneer verandert bescherming in vervolging?

Wanneer wordt een mens niet langer gezien als mens, maar alleen nog als vreemdeling, illegaal of vijand?

Regels zijn nodig.

Maar regels zonder menselijkheid worden wapens.

Macht is soms nodig.

Maar macht zonder tegenspraak wordt gevaarlijk.

En precies datzelfde denken zien we op steeds meer plekken terug.

Brexit.

Radicalisering.

Vreemdelingenpolitiek.

ICE.

De oorlog in Gaza.

Het onder druk zetten van de rechtsstaat.

Het aantasten van de vrijheid van meningsuiting.

Politici die liegen, intimideren en hele groepen mensen tot vijand maken.

Ook in Nederland horen we steeds vaker woorden als:

“Eigen volk eerst.”

“Echte Nederlanders.”

“Ze horen hier niet.”

Het begint bijna nooit met geweld.

Het begint met taal.

Met “wij” en “zij”.

Met het aanwijzen van een schuldige.

Met een vlag die belangrijker wordt gemaakt dan een mens.

Met de gedachte dat het ene volk meer recht heeft op vrijheid, veiligheid en land dan het andere.

En dan kijk ik opnieuw naar dat voetbalveld.

Wie is hier eigenlijk Frans?

Wie is Marokkaans?

Ben je het land waar je bent geboren?

Het land waar je ouders vandaan komen?

De taal die je spreekt?

Het paspoort dat je bezit?

Of het shirt dat je vanavond draagt?

Misschien laat dit WK vooral zien hoe vreemd nationalisme eigenlijk kan worden.

We zetten mensen tegenover elkaar die vaak veel meer met elkaar gemeen hebben dan de vlaggen ons willen laten geloven.

We zingen een volkslied.

We zwaaien met een vlag.

We roepen dat “wij” moeten winnen.

En ondertussen vergeten we hoe vaak datzelfde denken in de geschiedenis is misbruikt.

Wij zijn beter.

Zij horen er niet bij.

Ons land eerst.

Onze mensen eerst.

Zo begon kolonialisme.

Zo groeit racisme.

Zo werkt uitsluiting.

Zo ontstaat vreemdelingenhaat.

Frankrijk tegen Marokko.

Negentig minuten voetbal.

Maar wie goed keek, zag de hele geschiedenis over dat veld lopen.

En misschien ook onze toekomst.

Tenzij we eindelijk begrijpen:

Een vlag is een stuk stof.

Een grens is een lijn die mensen hebben getrokken.

Regels moeten mensen beschermen.

Niet mensen breken.

Want wanneer regels en macht belangrijker worden dan menselijkheid, verliezen we uiteindelijk allemaal.

Dan verliezen we ons morele kompas.

Dan verliezen we onze vrijheid.

Dan verliezen we elkaar.