De kracht van woorden – en wat ze met ons doen

Citroen. Vakantie. Werk. Thuis.

En misschien wel het allereerste en krachtigste woord dat we leren: mama of papa.

Woorden dragen betekenis. Niet alleen als klanken, maar als dragers van gevoel, herinnering en richting. Eén woord kan veiligheid oproepen. Of spanning. Verbinding. Of afstand.

In therapievormen als ACT en NLP worden we ons bewust van die kracht. Van hoe woorden in ons hoofd gedrag kunnen sturen. Hoe een enkel label ons kan verlammen of juist in beweging kan brengen. Hoe gedachten die als waarheid voelen, ons handelen beperken – niet omdat ze waar zijn, maar omdat we ze geloven.

Maar diezelfde mechanismen spelen niet alleen in het persoonlijke. Ze spelen net zo goed op maatschappelijk en zelfs wereldwijd niveau.

Woorden als richtingaanwijzers

Woorden worden leidend.

In discussies. In politieke framing. In krantenkoppen. In talkshows. In algoritmen.

Woorden die we vrijwel dagelijks in het nieuws en media horen:

Islam. God. Allah. Marokkanen. Israël. Westbank. Gaza. ICE. Trump. Oorlog. Links. Rechts.

Sommige woorden zijn niet vanuit taal ontstaan, maar bedacht.

Kopvoddentax is daar een voorbeeld van. Een woord dat bewust is gecreëerd om te schuren, te polariseren en aandacht te trekken.

Geert Wilders weet als geen ander hoe krachtig woorden zijn in de politiek. Niet alleen om te benoemen, maar vooral om te sturen.

Het zijn woorden die niet neutraal meer zijn. Ze dragen een lading die vaak groter is dan hun oorspronkelijke betekenis. Ze roepen beelden op, emoties, angst, boosheid, loyaliteit. Nog vóórdat we stilstaan bij context, geschiedenis of nuance.

En onder al deze woorden liggen betekenissen die we allemaal herkennen,

maar die zelden het nieuws halen:

thuis, veiligheid, angst, liefde, verlies, hoop, waardigheid, erbij horen.

We leven inmiddels zelfs in een tijd waarin woorden technisch worden gefilterd. Waar algoritmen bepalen welke woorden ‘gevaarlijk’, ‘gevoelig’ of ‘problematisch’ zijn. Waar mensen letters vervangen, cijfers invoegen of symbolen gebruiken, niet om iets te verbergen, maar om überhaupt nog gehoord te worden.

Dat alleen al zegt iets.

Woorden zonder ruimte

Het probleem ontstaat wanneer woorden geen uitnodiging meer zijn tot begrijpen, maar tot kiezen.

Voor of tegen. Goed of fout. Wij of zij.

Dat wordt extra zichtbaar wanneer woorden ineens weer volop in het nieuws zijn. In actuele geopolitieke spanningen spelen media en politiek een grote rol in welke termen worden gekozen, herhaald en uitvergroot. Niet neutraal, maar richtinggevend voor hoe wij betekenis geven.

Neem het woord islamitische staat. Wanneer een regime als Iran zichzelf zo noemt, krijgt het woord islam automatisch een politieke en gewelddadige lading. Alsof macht, onderdrukking en religie één en hetzelfde zijn. Alsof een geloof, met miljoenen volgelingen en talloze interpretaties, gereduceerd kan worden tot het handelen van een regime.

Dat is geen onschuldige woordkeuze.

Het voedt bestaande beelden. Het bevestigt angsten. Het maakt onderscheid scherper dan nodig is.

Niet omdat mensen slecht zijn.

Maar omdat woorden richting geven aan denken.

Geschiedenis herhaalt zich – ook in taal

Dit mechanisme is niet nieuw.

We kennen het uit de geschiedenis.

Columbus voer uit in naam van geloof, beschaving en vooruitgang. Christelijk. Katholiek. Europees. De regels van ‘het juiste leven’ werden opgelegd aan mensen die al leefden, al geloofden, al betekenis gaven. Toen dat niet werkte, volgde geweld. Macht. Onderdrukking.

Was dat geloof?

Of was dat macht, verpakt in religieuze woorden?

Hetzelfde patroon zien we steeds opnieuw. Niet alleen wereldwijd, maar ook dichter bij huis. Wanneer ‘aanpassen’ wordt gepresenteerd als neutrale noodzaak, terwijl het in de praktijk betekent dat één verhaal dominant wordt en andere verhalen moeten wijken.

Woorden legitimeren gedrag.

Altijd al gedaan.

De rol van media

Media spelen hierin een cruciale rol. Niet per se uit kwade wil, maar door keuzes. Wat wordt benoemd? Wat niet? Welke woorden krijgen de kop, en welke verdwijnen in de nuance van het artikel?

Woorden zijn geen neutrale dragers van feiten. Ze zijn lenzen.

En wie de lens kiest, bepaalt wat zichtbaar wordt.

Wanneer geweld steeds gekoppeld wordt aan religieuze termen, ontstaat er een sluipend effect. Het woord krijgt een emotionele bijsmaak. Het geloof wordt een label. Mensen worden gereduceerd tot categorieën.

Dat is geen analyse meer. Dat is conditionering.

Bewustwording als tegenkracht

ACT leert ons iets fundamenteels: gedachten zijn geen feiten.

En woorden zijn niet de werkelijkheid zelf.

Dat geldt individueel.

En het geldt collectief.

We hoeven woorden niet te vermijden. We hoeven ze ook niet te censureren. Wat we nodig hebben, is vertraging. Bewustwording. De bereidheid om te kijken wat een woord doet voordat we erin meegaan.

Welke emotie roept het op?

Welk beeld activeert het?

Welke ruimte sluit het af?

Misschien begint verandering daar. Niet in het verbieden van woorden, maar in het losmaken ervan. In het opnieuw zien dat achter elk woord mensen schuilgaan. Verhalen. Context. Complexiteit.

Woorden kunnen wapens zijn.

Maar ze kunnen ook bruggen bouwen.

Als we bereid zijn ze weer als woorden te zien. Niet als waarheden. Niet als vijand. Maar als uitnodiging om verder te kijken dan het label.

En misschien begint dat net zo eenvoudig als bij dat eerste woord dat we ooit uitspraken.

Niet perfect. Niet ideologisch.

Maar vol betekenis.

Mam.

Pap.

Noot bij de afbeelding

De oorspronkelijke afbeelding bij dit blog kon niet geplaatst worden. Niet vanwege de inhoud op zich, maar omdat bepaalde woorden door algoritmen als gevoelig of risicovol worden aangemerkt.

Dat gegeven alleen al is veelzeggend. We worden niet alleen beïnvloed door woorden en framing in media en politiek, maar inmiddels ook door algoritmen die bepalen welke woorden zichtbaar mogen zijn en welke niet.

Daarom heb ik bewust gekozen voor een nieuwe afbeelding met uitsluitend ‘lieve’ woorden. Niet om de werkelijkheid te verzachten, maar om zichtbaar te maken hoe taal, context en technologie samen sturen wat we zien, lezen en delen.

In de afbeelding staan bovendien enkele taalfouten. Voor sommigen zal juist dát opvallen. Ook dat mechanisme is herkenbaar: onze aandacht schiet naar vorm, correctheid of irritatie, waardoor de inhoud naar de achtergrond verdwijnt.

Misschien is ook dat een uitnodiging om even stil te staan bij waar we op reageren en wat we onderweg kwijtraken.

Ook dát is de kracht van woorden.