TEFAF Essay #7 - Erkenning
- Art of Hearing | Dyon Scheijen
- 13 mrt
- 4 minuten om te lezen
Over gezien worden, waarden en blijven creëren wanneer niemand kijkt
Dit blog maakt deel uit van een reeks die ontstond tijdens de tentoonstelling van het tweeluik DS23010 in de etalage van Bart Hauben Hairstudio tijdens TEFAF Maastricht.
In deze serie onderzoek ik wat het betekent om werkelijk te kijken, te luisteren en elkaar te ontmoeten, voorbij geluid, voorbij oordeel, in kleur.
Erkenning
Er is een stille honger die bijna ieder mens kent.
De honger om gezien te worden.
Niet om bewonderd te worden.
Niet om applaus.
Maar om erkend te worden.
“Wat jij doet, doet ertoe.”
“Ik zie je.”
“Je bent niet onzichtbaar.”
Erkenning is geen luxe.
Het is zuurstof.
Ongezien blijven
Wat gebeurt er wanneer erkenning uitblijft?
Sommigen stoppen.
Sommigen worden luid.
Sommigen verdwijnen.
Maar sommigen blijven.
Niet omdat ze zekerheid hebben.
Maar omdat wat ze doen verbonden is met iets diepers.
Met een waarde.
Vincent van Gogh en toegewijde actie
Vincent van Gogh verkocht tijdens zijn leven amper iets.
Zijn werk werd niet begrepen.
Niet erkend.
Niet financieel gedragen door de markt.
En toch bleef hij schilderen.
Bijna obsessief.
Bijna bezeten.
Was dat koppigheid?
Of was het iets anders?
Misschien was het toewijding.
Niet aan erkenning.
Maar aan wat voor hem van waarde was.
Schilderen was geen strategie.
Het was een noodzaak.
Dat is wat we in Acceptance and Commitment Therapy “toegewijde actie” noemen.
Handelen in lijn met je waarden,
ook wanneer de uitkomst onzeker is.
Niet wachten op erkenning om te beginnen.
Maar beginnen omdat het klopt.
De rol van erkenning in relatie
En toch stond hij er niet alleen voor.
Zijn broer Theo gaf hem erkenning.
Financiële steun.
Morele steun.
Theo zag hem.
En na Vincent’s dood was het Theo’s vrouw, Jo van Gogh-Bonger,
die zijn werk bleef verspreiden.
Die tentoonstellingen organiseerde.
Die geloofde.
Zonder haar had het Van Gogh Museum misschien nooit bestaan zoals we het nu kennen.
Erkenning komt soms later.
En soms via anderen.
Dat is een belangrijke nuance.
Zelferkenning is krachtig.
Maar relationele erkenning kan een oeuvre dragen.
De banaan en het moment
En tegelijk leven we in een tijd waarin een banaan, met ducttape aan een muur geplakt, wereldnieuws wordt.
Het werk van Maurizio Cattelan werd meerdere keren verkocht voor enorme bedragen.
Wat zegt dat?
Misschien vooral dit:
Erkenning en aandacht zijn tijdgebonden.
Ze bewegen met cultuur.
Met context.
Met momentum.
Wie het juiste moment treft, krijgt ruimte.
Maar wie het moment mist, is niet per definitie minder waardevol.
Dat vraagt innerlijke stevigheid.
ACT en erkenning
In ACT leren we iets fundamenteels:
Erkenning van buiten is prettig.
Maar het kan geen voorwaarde zijn om te leven volgens je waarden.
Als je pas creëert wanneer je applaus krijgt,
wordt erkenning je stuurman.
Maar als je creëert vanuit wat je belangrijk vindt,
blijft erkenning welkom,
maar niet leidend.
Dat is psychologische flexibiliteit.
Niet verstrikt raken in de gedachte:
“Ik ben pas iets waard als ik gezien word.”
Maar kunnen zeggen:
“Ik kies dit omdat het klopt voor mij.”
En toch,
blijft erkenning een menselijke behoefte.
We zijn relationele wezens.
Voor de makers
Misschien is dit ook een moment om iets te zeggen tegen alle makers.
Kunstenaars.
Schrijvers.
Mensen die blijven bouwen aan iets wat nog niemand ziet.
Voor iedereen die blijft creëren wanneer niemand kijkt.
Die blijven schilderen, schrijven, componeren of maken
zonder zekerheid dat iemand het ooit zal begrijpen.
Jullie zijn niet alleen.
Waarde bestaat ook voordat ze wordt erkend.
Soms is het enige wat een mens kan doen:
zijn waarden volgen
en blijven maken.
Mietsie
Onlangs namen we bij ons op het werk afscheid van Mietsie.
Jarenlang was zij een van de eerste mensen die het gebouw tot leven bracht.
In de vroege ochtend, wanneer het buiten nog donker was,
gingen door haar de deuren open en begon een nieuwe dag.
De mokken netjes gewassen.
De ruimtes weer schoon en klaar voor ontmoeting.
Werk dat vaak onzichtbaar blijft.
Tot het moment dat iemand even stilstaat.
Toen ze met pensioen ging mocht ik een paar woorden spreken.
Daar zat ze.
Op haar stoel.
Zichtbaar geraakt.
De tranen in haar ogen probeerde ze nog even tegen te houden.
En eigenlijk gebeurde er iets heel eenvoudigs.
We zagen haar.
We spraken uit dat haar werk ertoe deed.
Dat zij ertoe deed.
Collega’s vertelden hoe ze haar al die jaren hadden zien komen,
zo vroeg in de ochtend.
Door regen.
Door storm en wind.
Altijd daar.
In stilte.
Dat vraagt karakter.
Misschien begint erkenning precies daar.
Bij het zien van de mensen
die het mogelijk maken
dat anderen hun werk kunnen doen.
En misschien is dat wel iets wat ieder mens nodig heeft.
Gezien worden.
Gehoord worden.
Het gevoel hebben dat je ertoe doet.
Tijdens TEFAF
Tijdens TEFAF wordt kunst zichtbaar.
Sommige werken krijgen aandacht.
Andere blijven stiller.
Maar achter elk werk zit iemand
die ooit begon zonder zekerheid.
Misschien is dat ook waarom het werk van Vincent van Gogh vandaag tot de duurste kunstwerken ter wereld behoort. Tijdens zijn leven werd hij nauwelijks erkend. Zijn schilderijen werden zelden verkocht, terwijl ze vandaag voor tientallen miljoenen worden geveild.
Misschien is dat de kern van erkenning:
Niet alleen gezien worden door de wereld,
maar blijven handelen vanuit je waarden
ook wanneer de wereld nog niet kijkt.
Misschien ontstaat betekenis juist daar.
In het blijven maken.
In het blijven zoeken.
In het blijven trouw zijn aan wat voor jou van waarde is.
En soms, heel soms,
komt er een moment
dat iemand stil blijft staan
en werkelijk kijkt.
Morgen
In de volgende blog ontmoet je iemand
die zijn stem vond via beeld.
Iemand voor wie taal anders liep.
Voor wie horen geen vanzelfsprekendheid was.
Over Jan.
Over kunst voorbij geluid.
Over erkenning die niet via woorden loopt.
Opmerkingen