Introduction - Hearing Is More Than Ears
- Art of Hearing | Dyon Scheijen
- 24 mrt
- 4 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 26 mrt
Wanneer we over geluid spreken, beginnen we meestal met meten. Decibellen, frequenties en grafieken lijken ons een objectief beeld te geven van de wereld van geluid. Toch merkt iedereen die met mensen werkt die tinnitus of geluidshinder ervaren al snel dat deze metingen slechts een deel van het verhaal vertellen. De ervaring van geluid ontstaat niet alleen in het oor, maar in de complexe ontmoeting tussen geluid, brein en mens.
Where Art Meets Science
The Hearing Triptych
Sound Ā· Brain Ā· Human Experience
Introduction
Hearing Is More Than Ears
Why sound cannot be understood by decibels alone
Wanneer we over geluid spreken, beginnen we vaak met meten.
Decibellen.
Frequenties.
Grafieken.
Het is begrijpelijk. Geluid is een fysisch fenomeen en de natuurkunde heeft ons krachtige instrumenten gegeven om het te beschrijven. In veel disciplines ā van akoestiek tot milieugezondheid ā vormt het geluidsniveau nog steeds het uitgangspunt voor het beoordelen van hinder.
Toch merkt iedereen die dagelijks werkt met mensen die leven met tinnitus of geluidshinder al snel dat deze benadering slechts een deel van het verhaal vertelt.
Soms zelfs een klein deel.
In de klinische praktijk gebeurt het regelmatig dat twee mensen aan exact hetzelfde geluid worden blootgesteld, terwijl hun ervaring volledig verschillend is.
De Ć©Ć©n merkt het nauwelijks op.
De ander kan er niet meer van slapen.
Dat roept een fundamentele vraag op:
waar ontstaat de menselijke ervaring van geluid?
Het probleem van decibellen
Binnen veel disciplines wordt geluidshinder vaak gekoppeld aan geluidsniveau. Hoe hoger het aantal decibellen, hoe groter de veronderstelde hinder.
Maar het dagelijks leven laat zien dat het zo eenvoudig niet is.
Een zacht geluid kan iemand volledig uit balans brengen, terwijl een veel luider geluid soms nauwelijks stoort. Het verschil ligt dan niet in het geluid zelf, maar in de betekenis die eraan wordt gegeven.
Een bekend voorbeeld is regen die zachtjes op het dak van een camper tikt tijdens een vakantie. Akoestisch gezien kan dat geluid een aanzienlijk niveau bereiken. Toch ervaren veel mensen het als rustgevend.
Hetzelfde geluidsniveau kan in een andere context juist als storend worden ervaren.
Het verschil zit dus niet alleen in het geluid.
Horen gebeurt niet in het oor alleen
De auditieve wetenschap heeft ons geleerd dat horen geen passief proces is.
Geluidsgolven worden weliswaar opgevangen door het oor, maar de daadwerkelijke waarneming ontstaat in het brein. Daar worden signalen gefilterd, geĆÆnterpreteerd en verbonden met aandacht, emotie en betekenis (Jastreboff 1990).
Het brein bepaalt voortdurend:
welk geluid belangrijk is
welk geluid genegeerd kan worden
en welk geluid naar de achtergrond verdwijnt.
Deze dynamiek verklaart waarom een tikkende klok na enkele minuten vaak niet meer wordt opgemerkt, terwijl hetzelfde geluid in een stille slaapkamer plotseling alles overheersend kan lijken.
Het brein creƫert dus niet alleen een representatie van geluid.
Het geeft er ook betekenis aan.
De mens achter het geluid
Maar zelfs het brein vertelt nog niet het volledige verhaal.
De manier waarop geluid wordt ervaren is diep verweven met het leven van de persoon die het hoort. Stress, vermoeidheid, slaap, aandacht en emoties spelen allemaal een rol.
Twee mensen met dezelfde auditieve prikkel kunnen daarom een totaal verschillende ervaring hebben.
De Ć©Ć©n kan het geluid laten voor wat het is.
De ander raakt gevangen in een voortdurende strijd met datzelfde geluid.
Op dat moment verandert een auditieve waarneming in een menselijke ervaring.
En soms zelfs in lijden.
Een drieluik
Om deze complexiteit te begrijpen gebruik ik een beeld uit de kunst.
In de schilderkunst bestaat een drieluik uit drie panelen die samen Ć©Ć©n verhaal vertellen. Wanneer Ć©Ć©n paneel gesloten blijft, wordt het geheel moeilijk te begrijpen. Pas wanneer alle panelen zichtbaar zijn, ontstaat betekenis.
Ook bij horen lijkt zoān drieluik te bestaan.
In deze essayreeks wordt dit perspectief beschreven als The Hearing Triptych (Scheijen, 2026), een conceptueel kader waarin de ervaring van geluid wordt opgevat als een interactie tussen geluid, brein en menselijke context.
Het eerste paneel is het geluid zelf - de fysische prikkel.
Het tweede paneel is het brein - dat het geluid interpreteert en betekenis geeft.
Het derde paneel is de mens - met zijn leven, emoties en context.
Samen vormen deze drie dimensies wat we uiteindelijk ervaren als geluid.
Of, in sommige gevallen, als tinnitus of geluidshinder.
Where Art Meets Science
De relatie tussen kunst en wetenschap lijkt op het eerste gezicht misschien onverwacht. Toch hebben beide disciplines altijd geprobeerd dezelfde vraag te beantwoorden: hoe kunnen we de wereld beter begrijpen?
Wetenschap doet dat door te analyseren, te meten en te verklaren.
Kunst doet dat door zichtbaar te maken wat moeilijk in woorden te vangen is.
Het drieluik dat bij deze essayreeks hoort, is ontstaan vanuit die gedachte. Niet als illustratie, maar als een manier om een idee te verkennen.
Het idee dat horen niet alleen een fysisch proces is.
Maar een ontmoeting tussen geluid, brein en mens.
De vraag die volgt
Wanneer we tinnitus of geluidshinder uitsluitend benaderen vanuit het geluid zelf, missen we mogelijk een belangrijk deel van het verhaal.
De menselijke ervaring van geluid ontstaat immers uit de interactie tussen drie dimensies:
geluid Ā· brein Ā· mens
In de essays die volgen openen we daarom stap voor stap dit drieluik.
We beginnen bij het brein.
Bij de vraag hoe het brein bepaalt welk geluid belangrijk wordt en welk geluid naar de achtergrond kan verdwijnen.
Een proces dat in de neurowetenschap bekend staat als salience (Menon, 2015; Uddin, 2015).
En dat mogelijk een sleutel vormt in het begrijpen van zowel tinnitus als laagfrequent geluid.
Where Art Meets Science
Sound Ā· Brain Ā· Human Experience
Literatuur
Jastreboff, P. J. (1990). Phantom auditory perception (tinnitus): mechanisms of generation and perception. Neuroscience Research.
Scheijen, D. (2026). The Hearing Triptych: Sound Ā· Brain Ā· Human Experience. Conceptueel kader.
Menon, V. (2015). Salience network. Annual Review of Neuroscience.
Uddin, L. Q. (2015). Salience processing and insular cortical function. Nature Reviews Neuroscience.
Opmerkingen