Essay 6 – When the Ear Changes
- Art of Hearing | Dyon Scheijen
- 10 apr
- 4 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 14 apr
Hearing Loss within The Hearing Triptych
Gehoorverlies begint vaak in het oor, maar eindigt daar zelden.
Wat op het eerste gezicht een probleem van verminderde auditieve input lijkt, ontwikkelt zich in de praktijk tot een proces waarin brein en mens zich voortdurend moeten aanpassen aan een veranderde werkelijkheid (World Health Organization, 2021; Jastreboff, 1990).
Where Art Meets Science
The Hearing Triptych
Sound · Brain · Human Experience
Essay 6
When the Ear Changes
Waarom gehoorverlies meer is dan minder horen
Meer dan minder horen
Gehoorverlies wordt vaak beschreven als een afname van auditieve input.
Het oor vangt minder op.
Het signaal verandert.
Het audiogram laat zien wat iemand wel en niet meer hoort.
Maar wat op papier een verlies lijkt,
is in het dagelijks leven zelden zo eenvoudig.
Gehoorverlies betekent:
– gesprekken die meer energie kosten
– moeite om spraak te volgen in rumoer
– voortdurend moeten compenseren
– en het gevoel alert te moeten blijven
Niet alleen luisteren verandert.
Ook het leven daaromheen.
Wat er verandert in het brein
Wanneer de input vanuit het oor verandert, blijft het brein niet stil.
Het past zich aan.
De auditieve systemen proberen het verminderde signaal te compenseren.
Soms door signalen te versterken.
Soms door anders te filteren.
Dit proces wordt beschreven als centrale gain, waarbij het brein de verminderde input probeert te compenseren door signalen te versterken (Jastreboff, 1990; De Ridder et al., 2011).
Wat bedoeld is als aanpassing, kan er tegelijkertijd voor zorgen dat geluid anders wordt ervaren.
Scherper.
Meer aanwezig.
Of in sommige gevallen:
dat er geluid wordt waargenomen dat er van buiten niet is.
Wat we hier zien, sluit aan bij het fear-avoidance model zoals beschreven door Cima en collega’s (2011), waarin niet het geluid zelf centraal staat, maar de manier waarop angst, aandacht en vermijding het lijden in stand houden.
De brug naar tinnitus
Op dat punt raken gehoorverlies en tinnitus elkaar.
Wat begint als een verandering in het oor,
kan zich ontwikkelen tot een ervaring die zich grotendeels in het brein en de beleving afspeelt.
Het geluid wordt niet alleen gehoord.
Het wordt beleefd.
En soms ook:
bestreden.
(Jastreboff & Hazell, 2004; De Ridder et al., 2011)
De mens achter het audiogram
Maar zelfs dat is nog niet het volledige verhaal.
De impact van gehoorverlies wordt uiteindelijk niet bepaald door wat er in het oor gebeurt, maar door wat het betekent in het leven van iemand (World Health Organization, 2021).
Langzaam kunnen er verschuivingen ontstaan.
Gesprekken kosten meer energie.
Misverstanden nemen toe.
De vanzelfsprekendheid van contact verdwijnt.
En daarmee soms ook:
– het gevoel erbij te horen
– het gemak in sociale situaties
– de plek op het werk
Wat eerst vanzelf ging, vraagt ineens inspanning.
En die inspanning blijft vaak onzichtbaar voor de buitenwereld.
Sommigen raken vermoeider.
Anderen trekken zich terug.
Niet omdat ze dat willen.
Maar omdat het simpelweg te zwaar wordt.
Eenzaamheid kan zich stilletjes aandienen.
Spanningen op het werk kunnen oplopen.
Het gevoel niet meer mee te kunnen doen kan groeien.
En soms leidt dat tot uitval.
Niet omdat iemand niet meer wil.
Maar omdat het niet meer lukt.
Deze bredere impact van gehoorverlies op psychosociaal functioneren is uitgebreid beschreven in de literatuur (Nachtegaal et al., 2009; World Health Organization, 2021).
Wat begint in het oor, raakt uiteindelijk het hele leven.
Gehoorverlies binnen het drieluik
Binnen The Hearing Triptych wordt gehoorverlies zichtbaar als een interactie tussen drie dimensies:
Geluid
De fysische verandering in input.
Wat er binnenkomt, verandert.
Brein
De verwerking en aanpassing.
Het systeem probeert te compenseren.
Mens
De ervaring.
Wat het betekent in het dagelijks leven.
Gehoorverlies is daarmee geen probleem van het oor alleen.
Het is een proces waarin geluid, brein en mens zich opnieuw tot elkaar moeten verhouden.
Waar de ruimte ontstaat
Juist omdat er meerdere lagen meespelen, ontstaat er ook ruimte.
Niet alleen in technologie.
Niet alleen in het versterken van geluid.
Maar ook in:
– aandacht
– betekenis
– omgaan met inspanning
– herstel van balans
Het vinden van die balans is zelden een rechte lijn.
Maar wel een proces.
De vraag die blijft
Misschien is de belangrijkste vraag niet:
“Hoe herstellen we het oor?”
Maar:
“Hoe helpen we iemand opnieuw zijn plek te vinden in een wereld van geluid?”
Where Art Meets Science
Sound · Brain · Human Experience
Literatuur
Jastreboff, P. J. (1990). Phantom auditory perception (tinnitus): mechanisms of generation and perception. Neuroscience Research.
Jastreboff, P. J., & Hazell, J. W. P. (2004). Tinnitus Retraining Therapy: Implementing the Neurophysiological Model. Cambridge University Press.
De Ridder, D., Elgoyhen, A. B., Romo, R., & Langguth, B. (2011). Phantom percepts: tinnitus and pain as persisting aversive memory networks. Proceedings of the National Academy of Sciences.
Nachtegaal, J., et al. (2009). The association between hearing status and psychosocial health before the age of 70 years. International Journal of Audiology.
World Health Organization (2021). World Report on Hearing.
Cima, R. F. F., Crombez, G., & Vlaeyen, J. W. S. (2011). Catastrophizing and fear of tinnitus predict quality of life in patients with chronic tinnitus. Ear and Hearing, 32(5), 634–641.
Scheijen, D. (2026). The Hearing Triptych: Sound · Brain · Human Experience. Art of Hearing.
Opmerkingen