Elk voordeel heb z’n nadeel

Elk voordeel heb z’n nadeel.

Alleen al de titel is genoeg.

Bijna iedereen in Nederland weet meteen over wie het gaat.

Nummer 14.

Zonder uitleg.

Zonder achternaam.

Alsof een mens langzaam meer werd dan alleen een mens.

Misschien is dat precies waar dit verhaal over gaat.

Elk voordeel heb z’n nadeel - AI, digitale identiteit en de vraag wat ons nog mens maakt

Vanmorgen ontving ik een mail.

Geen ouderwetse spam vol taalfouten of een slecht vertaald verhaal waarvan je meteen denkt: verwijderen.

Integendeel.

Het was bijna een menselijke brief geworden.

Een verhaal over ziekte, geloof, verlies, liefdadigheid en een laatste wens. Geschreven met empathie. Met emotie. Bijna overtuigend.

En hoewel ik vrijwel direct voelde dat het niet echt was, bleef het bericht toch hangen.

Omdat ik dacht:

ze worden steeds beter.

Niet alleen technologisch beter.

Maar menselijk beter.

Misschien is dát wel de echte ontwikkeling van kunstmatige intelligentie.

Niet dat computers slimmer worden.

Maar dat systemen steeds beter leren wat ons mens maakt.

Hoe wij praten.

Hoe wij geraakt worden.

Hoe vertrouwen ontstaat.

Hoe verdriet klinkt.

Hoe hoop klinkt.

En misschien straks zelfs:

hoe Dyon Scheijen klinkt.

Die gedachte vond ik confronterend.

Want wat gebeurt er in een wereld waarin AI niet alleen informatie leert… maar identiteit?

Ik werk al jaren op het snijvlak van geluid, brein en menselijke ervaring.

“Horen is meer dan enkel de oren.”

Dat is voor mij niet zomaar een slogan. Het is de kern van mijn werk als audioloog, ACT-trainer, spreker en kunstenaar.

Twee mensen kunnen exact hetzelfde geluid horen en toch een totaal andere ervaring hebben. Omdat betekenis, context, aandacht en emotie mee bepalen wat wij ervaren.

En precies daar raakt AI nu ook aan.

Niet alleen aan informatie.

Maar aan betekenis.

Aan vertrouwen.

Aan identiteit.

Misschien was het meest bijzondere moment nog niet eens die mail.

Maar wat er daarna gebeurde.

Ik legde mijn gedachten hierover voor aan AI.

En ergens midden in dat gesprek gebeurde iets kleins wat me misschien nog wel het meest aan het denken zette.

Ik gaf AI alleen een titel.

En een nummer.

“Elk voordeel heb z’n nadeel.”

En:

14.

Meer niet.

Geen naam.

Geen uitleg.

Geen context.

Ik wist zelf natuurlijk meteen over wie ik het had.

Maar ergens testte ik tegelijk ook de machine.

Zou AI begrijpen wat ik bedoelde?

En vrijwel direct kwam dezelfde naam terug:

Johan Cruijff.

Ik moest lachen toen ik het zag.

Niet omdat het grappig was.

Maar omdat het bijna symbolisch voelde.

Alsof een mens langzaam meer wordt dan alleen een mens.

Niet alleen herinnerd door mensen.

Maar ook herkenbaar geworden voor systemen.

Zelfs Johan Cruijff leeft inmiddels niet alleen meer in ons collectieve geheugen.

Maar ook in data.

In patronen.

In taalmodellen.

Zijn woorden.

Zijn stijl.

Zijn wijsheden.

Zijn merk.

Nummer 14.

En misschien is dát precies wat deze tijd zo fascinerend maakt.

Dat technologie niet alleen feiten leert…

Maar ook culturele betekenis.

Collectief geheugen.

Menselijke symboliek.

En ineens dacht ik aan andere namen.

André Rieu.

Rob Jetten.

Sander Schimmelpenninck.

Wierd Duk.

Johan Derksen.

Wilfred Genee.

Mensen.

Maar tegelijk ook publieke identiteiten geworden.

Stemmen.

Stijlen.

Patronen.

Persoonlijkheden.

En AI leert daarvan.

Misschien zijn bekende mensen straks niet alleen publieke personen meer… maar ook trainingsmateriaal voor digitale systemen.

Dat klinkt hard.

Maar ergens gebeurt het nu al.

En misschien werd het voor mij pas echt ongemakkelijk toen ik besefte dat ik het ergens bijna geloofwaardig vond klinken.

Niet omdat ik naïef ben.

Maar omdat publieke identiteit inmiddels zó menselijk, zichtbaar en digitaal aanwezig is geworden, dat technologie er geloofwaardige echo’s van kan maken.

Dat is geen aanval op publieke figuren zoals André Rieu.

Integendeel.

Juist mensen die vertrouwen, warmte en verbondenheid uitstralen lopen het risico dat hun identiteit ooit gebruikt wordt om vertrouwen op te wekken.

En toen kwam ineens een ongemakkelijke vraag in mij op.

Kunnen namen straks nog wel bestaan zoals vroeger?

Of worden namen langzaam merken?

Digitale echo’s?

Reproduceerbare identiteiten?

En eerlijk:

ik vraag me soms oprecht af of ik daarom onbewust al iets gedaan heb.

Art Of Hearing.

Misschien is dat niet alleen een bedrijfsnaam.

Niet alleen een website.

Niet alleen een project.

Maar ook een soort pseudoniem geworden.

Een plek waar het niet meer alleen draait om mijn eigen naam… maar om wat ik probeer te delen.

Want uiteindelijk gaat het daar misschien om.

Niet:

wie ben ik?

Maar:

waar sta ik voor?

ACT spreekt vaak over waarden.

Over de vraag:

waar wil je later aan herinnerd worden?

Niet alleen als professional.

Maar als mens.

En misschien wordt dat in het AI-tijdperk nog belangrijker.

Want namen kunnen gekopieerd worden.

Stemmen kunnen nagebootst worden.

Beelden kunnen gegenereerd worden.

Maar waarden?

Die moet je leven.

Misschien komt er straks een moment waarop iedereen zichzelf eens moet googelen.

Niet uit ijdelheid.

Maar uit bewustwording.

Om te zien hoeveel van jezelf inmiddels digitaal bestaat.

En misschien nog confronterender:

om daarna AI een vraag te stellen.

“Beschrijf deze persoon alsof je hem al jaren kent. Welke waarden, patronen, kwetsbaarheden en verlangens zie je terug? Wat probeert deze persoon werkelijk achter te laten aan de wereld?”

Ik denk dat veel mensen daar stil van worden.

Omdat er dan ineens een digitale spiegel ontstaat.

Opgebouwd uit:

zoekopdrachten,

foto’s,

posts,

interviews,

podcasts,

likes,

reacties,

werk,

stiltes tussen woorden.

En ergens begint AI dan patronen te herkennen.

Soms oppervlakkig.

Soms verrassend raak.

Misschien zelfs té raak.

En misschien wordt het pas echt ongemakkelijk wanneer je AI daarna vraagt:

“Waar is deze persoon waarschijnlijk bang voor?”

Of erger:

“Hoe zou je deze persoon emotioneel kunnen beïnvloeden?”

En precies daar ontstaat misschien ook het gevaar van deze tijd.

Want technologie leert niet alleen wie wij zijn.

Maar mogelijk ook:

hoe wij geraakt kunnen worden.

En dat blijft niet beperkt tot wetenschap, innovatie of nieuwsgierigheid.

Criminelen leren mee.

Met iedere datalek.

Iedere post.

Iedere podcast.

Iedere interviewquote.

Iedere publieke foto.

Niet alleen bekende mensen bouwen ongemerkt een digitale identiteit op.

Wij allemaal.

En AI maakt het straks mogelijk om die identiteit steeds geloofwaardiger na te bootsen.

Niet alleen met namen.

Maar met stemgeluid.

Schrijfstijl.

Humor.

Waarden.

Emotie.

Persoonlijke dromen of kwetsbaarheden.

Misschien begint fraude daardoor langzaam te verschuiven van “oplichting”…

naar iets veel menselijkers en gevaarlijkers:

digitale manipulatie van vertrouwen.

En misschien is dat uiteindelijk de grootste prijs die we riskeren kwijt te raken.

Niet geld.

Maar vertrouwen zelf.

En toch wil ik niet eindigen in angst.

Want ondanks alles geloof ik nog steeds dat er iets bestaat wat zich moeilijk laat kopiëren.

Echte aanwezigheid.

Echte aandacht.

Echte stilte.

Echte menselijkheid.

Misschien wordt authenticiteit straks wel één van de meest waardevolle vormen van rijkdom.

Niet perfectie.

Niet bereik.

Niet bekendheid.

Maar echtheid.

Een mens die werkelijk luistert.

Werkelijk voelt.

Werkelijk aanwezig is.

Misschien wordt dát uiteindelijk het nieuwe verschil tussen mens en machine.

En misschien is dat precies waarom die ene zin van Johan Cruijff nog altijd blijft hangen:

“Elk voordeel heb z’n nadeel.”

Zelfs nu.

Dyon Scheijen

Art Of Hearing