Essay 3 - The Tinnitus Triptych
- Art of Hearing | Dyon Scheijen
- 3 dagen geleden
- 4 minuten om te lezen
Tinnitus wordt vaak beschreven als een geluid zonder externe bron. Maar wanneer we naar de ervaring van tinnitus luisteren, blijkt al snel dat dit fenomeen niet volledig kan worden begrepen door alleen naar het auditieve signaal te kijken. Het ontstaat op het kruispunt van drie dimensies: het geluid zelf, het brein dat betekenis geeft en de mens die ermee leeft.
Where Art Meets Science
The Hearing Triptych
Sound · Brain · Human Experience
Essay 3
The Tinnitus Triptych
Understanding tinnitus through sound, brain and human experience
In de zoektocht naar een verklaring voor tinnitus heeft onderzoek zich lange tijd gericht op het auditieve systeem. De vraag was logisch: waar ontstaat het geluid?
Onderzoekers hebben gekeken naar schade in de cochlea, veranderingen in neurale activiteit en reorganisatie van auditieve netwerken in het brein. Deze inzichten hebben ons begrip van tinnitus aanzienlijk verdiept (Jastreboff, 1990; Roberts et al., 2013).
Toch blijft er een opmerkelijke observatie bestaan.
Twee mensen kunnen een vergelijkbare tinnitusperceptie hebben, terwijl hun lijdensdruk totaal verschillend is.
De ene persoon merkt het geluid nauwelijks op.
Voor de ander kan het geluid een voortdurende bron van spanning en uitputting worden.
Deze observatie suggereert dat tinnitus niet volledig kan worden begrepen vanuit het auditieve signaal alleen.
In deze essayreeks wordt daarom een integratief perspectief voorgesteld waarin tinnitus wordt benaderd als een interactie tussen drie dimensies - geluid, brein en mens. Dit perspectief wordt hier aangeduid als The Hearing Triptych framework (Scheijen, 2026).
Van signaal naar ervaring
Wanneer we tinnitus uitsluitend benaderen als een auditieve afwijking, kijken we vooral naar één dimensie van het fenomeen.
Maar tinnitus is meer dan een signaal.
Het is een ervaring.
En ervaringen ontstaan zelden uit één enkel mechanisme. Ze ontstaan uit een interactie tussen biologische, neurologische en psychologische processen.
Binnen verschillende onderzoeksvelden zijn daarom modellen ontwikkeld die proberen te verklaren waarom sommige tinnituspercepties leiden tot lijden terwijl andere dat niet doen (Cima et al., 2011).
Deze modellen benadrukken dat tinnitus niet alleen een auditief fenomeen is, maar ook een cognitieve en emotionele dimensie heeft.
Het tinnitus-drieluik
Om deze complexiteit te beschrijven kan het behulpzaam zijn tinnitus te bekijken als een drieluik.
In de kunst bestaat een drieluik uit drie panelen die samen één verhaal vertellen. Pas wanneer alle panelen worden geopend ontstaat het volledige beeld.
Ook tinnitus lijkt zich te ontvouwen op het snijvlak van drie dimensies.
Paneel 1 - Geluid
Het eerste paneel bestaat uit het auditieve signaal zelf.
Dit omvat de fysiologische processen in het gehoorsysteem: de cochlea, auditieve zenuwbanen en neurale activiteit in de auditieve cortex.
Veel tinnitusonderzoek heeft zich terecht op deze dimensie gericht. Het neurofysiologische model van tinnitus beschrijft hoe veranderingen in het auditieve systeem kunnen leiden tot het ontstaan van een tinnitusperceptie (Jastreboff, 1990).
Maar dit verklaart nog niet waarom hetzelfde signaal voor de ene persoon nauwelijks betekenis heeft en voor de ander een bron van lijden wordt.
Paneel 2 - Brein
Het tweede paneel bevindt zich in het brein.
Hier krijgt het auditieve signaal betekenis.
Het brein bepaalt voortdurend welke prikkels aandacht verdienen en welke naar de achtergrond verdwijnen. In de neurowetenschap wordt dit proces vaak beschreven met het begrip salience (Menon, 2015; Uddin, 2015).
Wanneer een geluid een hoge salience krijgt, blijft het in de aandacht aanwezig.
Het wordt een prikkel die het brein als belangrijk beschouwt.
Dit mechanisme kan verklaren waarom sommige tinnituspercepties persistent aanwezig blijven in het bewustzijn.
Paneel 3 - Mens
Het derde paneel bevindt zich in het leven van de persoon die het geluid ervaart.
Hier spelen factoren een rol zoals stress, slaap, emotionele betekenis, gedrag en coping.
Psychologische modellen zoals het fear-avoidance model laten zien hoe aandacht, angst en vermijdingsgedrag het ervaren lijden kunnen versterken (Vlaeyen & Linton, 2000).
Binnen cognitieve gedragstherapie voor tinnitus wordt daarom vaak gewerkt aan het veranderen van de relatie die iemand heeft met het geluid (Cima et al., 2011).
Een integratief perspectief
Wanneer deze drie panelen samen worden bekeken, ontstaat een integratief perspectief op tinnitus.
Tinnitus kan dan worden begrepen als een fenomeen dat ontstaat op het snijvlak van:
geluid · brein · mens
Dit perspectief sluit aan bij verschillende bestaande modellen.
Het neurofysiologische model van tinnitus benadrukt de rol van auditieve signalen en limbische systemen (Jastreboff, 1990).
Psychologische modellen laten zien hoe aandacht, interpretatie en vermijding het lijden kunnen versterken (Vlaeyen & Linton, 2000; Cima, 2011).
Binnen moderne neurowetenschap wordt bovendien steeds meer aandacht besteed aan hersennetwerken die bepalen welke prikkels relevant worden voor het brein (Menon, 2015).
Het tinnitus-drieluik probeert deze inzichten niet te vervangen, maar samen te brengen in een begrijpelijk kader.
Het volledige beeld
Wanneer we tinnitus uitsluitend benaderen vanuit het auditieve signaal, missen we mogelijk een belangrijk deel van het verhaal.
Wanneer we alleen kijken naar psychologische factoren, missen we evenzeer de biologische basis van het fenomeen.
Pas wanneer alle drie panelen van het drieluik worden geopend, ontstaat een completer beeld van tinnitus.
Een beeld waarin geluid, brein en menselijke ervaring onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
Van tinnitus naar geluidshinder
Dit perspectief heeft mogelijk implicaties die verder reiken dan tinnitus alleen.
Ook bij andere vormen van geluidshinder – zoals laagfrequent geluid – zien we dat dezelfde fysische prikkel voor verschillende mensen een totaal andere ervaring kan opleveren.
Ook daar lijkt het volledige verhaal zich te ontvouwen op het snijvlak van:
geluid · brein · mens
In het volgende essay onderzoeken we hoe dit perspectief kan helpen om ook de complexiteit van laagfrequent geluid beter te begrijpen.
Where Art Meets Science
Sound · Brain · Human Experience
Literatuur
Cima, R. F. F. et al. (2011).
A multidisciplinary cognitive behavioural approach to tinnitus. The Lancet.
Scheijen, D. (2026).
The Hearing Triptych: Sound · Brain · Human Experience.
Jastreboff, P. J. (1990).
Phantom auditory perception (tinnitus): mechanisms of generation and perception. Neuroscience Research.
Menon, V. (2015).
Salience Network. Annual Review of Neuroscience.
Uddin, L. Q. (2015).
Salience processing and insular cortical function. Nature Reviews Neuroscience.
Roberts, L. E. et al. (2013).
Neural mechanisms of tinnitus. Trends in Cognitive Sciences.
Vlaeyen, J. W. S., & Linton, S. J. (2000).
Fear-avoidance and its consequences in chronic pain. Pain.
Opmerkingen