Waarom waarschuwen alleen niet werkt
- Art of Hearing | Dyon Scheijen
- 3 dagen geleden
- 3 minuten om te lezen
Essay 5 - Over gedrag, motivatie en de psychologie van luisteren
The Hearing Triptych Essays
Safe Listening Series
Where ART meets Science
“We weten toch allang dat harde muziek schadelijk kan zijn?”
Die reactie hoor ik regelmatig wanneer het gaat over gehoorklachten bij jongeren, festivals en safe listening.
En ergens klopt dat natuurlijk ook.
De meeste mensen weten inmiddels wel dat langdurige blootstelling aan hard geluid risico’s met zich mee kan brengen. Smartphones geven waarschuwingen. Festivals delen oordoppen uit. Campagnes proberen bewustwording te vergroten. Vanuit wetenschap, audiologie en preventie wordt hier al jarenlang aandacht voor gevraagd.
En toch verandert menselijk gedrag vaak veel trager dan kennis alleen.
Misschien omdat weten en voelen niet hetzelfde zijn.
Dat zien we niet alleen bij luisteren.
We weten ook:
dat slaap belangrijk is
dat stress ongezond kan zijn
dat te weinig bewegen risico’s geeft
dat schermtijd impact heeft
En toch blijft gedragsverandering moeilijk.
Niet omdat mensen dom zijn.
Maar omdat mensen menselijk zijn.
Binnen de psychologie en gedragswetenschappen weten we al langer dat duurzame verandering zelden ontstaat vanuit angst alleen. Sterker nog: te veel nadruk op risico’s kan mensen juist laten afhaken, ontkennen of vermijden.
Zeker jongeren.
Want voor jongeren is de lange termijn vaak abstract. Het sociale moment van nú voelt veel echter dan een mogelijk probleem over tien of twintig jaar.
En precies daarom geloof ik dat safe listening niet alleen een technisch of medisch vraagstuk is.
Het is ook een gedragsvraagstuk.
Waarom kiezen mensen ervoor hun volume harder te zetten?
Waarom dragen sommige jongeren wel gehoorbescherming en anderen niet?
Waarom blijven mensen doorgaan terwijl ze merken dat luisteren vermoeiend wordt?
Dat zijn geen simpele vragen.
Maar misschien beginnen de antwoorden bij iets heel fundamenteels:
menselijk gedrag draait vaak meer om verbinding, identiteit en directe ervaring dan om rationele informatie alleen.
Muziek geeft energie.
Muziek geeft ontlading.
Muziek helpt mensen ergens bij horen.
En zolang gehoorbescherming voelt als:
afstand creëren
minder meedoen
ongemak
“anders zijn”
zal gedragsverandering beperkt blijven.
Daarom denk ik ook dat de manier waarop we communiceren over gehoor enorm belangrijk is.
Misschien moeten we minder praten over:
“wat mensen fout doen.”
En meer over:
“wat goed luisteren toevoegt aan kwaliteit van leven.”
Want uiteindelijk willen mensen:
gesprekken kunnen blijven volgen
muziek blijven beleven
energie overhouden
verbinding ervaren
rust kunnen vinden wanneer dat nodig is
Dat gesprek voelt heel anders.
Binnen Acceptance and Commitment Therapy (ACT), een benadering die ik ook binnen de audiologie gebruik, kijken we veel meer naar motivatie, waarden en psychologische flexibiliteit.
Niet:
“hoe dwingen we iemand tot verandering?”
Maar:
“wat is voor iemand écht belangrijk?”
Dat perspectief verandert veel.
Een jongere die oordoppen draagt “omdat het moet” zal waarschijnlijk sneller afhaken dan iemand die merkt:
dat luisteren minder vermoeiend wordt
dat gesprekken beter verstaanbaar blijven
dat muziek prettiger klinkt
dat herstel na een festival sneller gaat
Misschien ligt daar ook de toekomst van safe listening.
Niet in steeds hardere waarschuwingen.
Maar in het ontwikkelen van een cultuur waarin bewust luisteren normaal wordt.
Een cultuur waarin:
gehoorbescherming niet vreemd is
rust nemen normaal is
luisteren niet alleen draait om volume
jongeren leren dat goed horen waardevol is
En misschien vraagt dat ook iets van ons als professionals.
Misschien moeten we stoppen met denken dat kennis alleen voldoende is.
Want mensen veranderen zelden doordat ze één keer gewaarschuwd worden.
Mensen veranderen wanneer iets betekenis krijgt in hun eigen leven.
Misschien begint echte preventie daarom niet bij angst.
Maar bij begrip.
Bronnen en verwijzingen
Steven C. Hayes - grondlegger van ACT, een benadering gericht op psychologische flexibiliteit en waarden-gedreven gedrag.
Over deze reeks
Deze essays verschijnen in aanloop naar landelijke gesprekken en initiatieven rond gehoor, preventie, safe listening en bewust omgaan met geluid.
Op 28 mei komen in Amsterdam verschillende partijen samen - vanuit wetenschap, zorg, preventie, beleid, industrie en muziekbeleving - om verder na te denken over de groeiende maatschappelijke impact van gehoorklachten en luisteren in een wereld die steeds harder lijkt te worden.
Vanuit The Hearing Triptych Essays - Safe Listening Series deel ik de komende periode persoonlijke reflecties, wetenschappelijke inzichten en verhalen uit de praktijk over geluid, gehoor, menselijk gedrag en de vraag hoe we kunnen blijven genieten van muziek zonder onderweg het gehoor te verliezen.
Volgend essay in deze reeks
Essay 6 - Safe Listening als gezamenlijke verantwoordelijkheid
Over wetenschap, zorg, technologie, industrie en de noodzaak om samen te werken.
Want horen is meer dan enkel de oren.
Opmerkingen