Waarom gehoorklachten veel groter zijn dan een piep in het oor
- Art of Hearing | Dyon Scheijen
- 5 dagen geleden
- 4 minuten om te lezen
Essay 4 - Over tinnitus, luisteren, stress en menselijke veerkracht
The Hearing Triptych Essays
Safe Listening Series
Where ART meets Science
“Het zit tussen uw oren.”
Mensen met tinnitus hebben die zin vaak al gehoord voordat ze überhaupt begrijpen wat er met hen gebeurt.
En misschien is dat precies waarom zoveel mensen zich niet begrepen voelen.
Want tinnitus is zelden alleen een geluid.
Natuurlijk begint het vaak met een piep, ruis, brom of toon die iemand plots begint waar te nemen. Soms na een concert. Soms geleidelijk. Soms na stress, overbelasting of een periode van lichamelijke uitputting.
Maar wat daarna gebeurt, is veel complexer.
In de spreekkamer zie ik dagelijks dat twee mensen exact hetzelfde geluid totaal anders kunnen ervaren.
De één merkt het nauwelijks op.
De ander raakt volledig ontregeld.
Dat verschil heeft niet alleen met het oor te maken.
En precies daar begint de complexiteit van horen.
Binnen de audiologie wordt al jarenlang gewerkt met modellen die proberen te begrijpen waarom sommige gehoorklachten zo’n enorme impact kunnen hebben op het dagelijks leven. Modellen zoals het neurofysiologische model van Jastreboff en het vrees-vermijdingsmodel van Vlaeyen en Cima laten zien dat tinnitus niet los gezien kan worden van aandacht, emotie, betekenisgeving, stress en gedrag.
Dat betekent niet dat tinnitus “psychisch” is.
Integendeel.
Het betekent juist dat horen veel groter is dan alleen geluid registreren.
Ons auditieve systeem staat voortdurend in verbinding met:
aandacht
emoties
geheugen
stresssystemen
slaap
concentratie
veiligheid
betekenisgeving
Horen gebeurt dus niet alleen in het oor.
Het hele brein luistert mee.
Misschien is dat ook waarom gehoorklachten vaak zoveel impact hebben op het dagelijks functioneren.
Mensen raken vermoeid van luisteren. Overprikkeld door drukke ruimtes. Moeite met concentratie. Slechter slapen. Minder energie. Sneller gespannen. Minder belastbaar op werk.
Soms ontstaat er angst.
Angst dat het erger wordt.
Angst voor stilte.
Angst om controle kwijt te raken.
Angst dat het nooit meer weggaat.
En precies daar kan een vicieuze cirkel ontstaan.
Hoe meer iemand gefocust raakt op het geluid, hoe nadrukkelijker het aanwezig lijkt. Hoe meer spanning ontstaat, hoe alerter het brein wordt. En hoe alerter het brein wordt, hoe moeilijker het soms wordt om nog rust te vinden.
Dat betekent niet dat mensen “het zelf veroorzaken”.
Maar wel dat het menselijk brein voortdurend probeert betekenis te geven aan wat het waarneemt.
En misschien moeten we daarom ook anders leren kijken naar gehoorklachten.
Niet alleen als een technisch probleem van het oor.
Maar als een ontmoeting tussen:
geluid
brein
menselijke ervaring
Binnen The Hearing Triptych probeer ik die bredere kijk op horen zichtbaar te maken. Niet om bestaande wetenschap te vervangen, maar juist om begrijpelijk te maken hoe complex luisteren werkelijk is.
Want uiteindelijk gaat tinnitus vaak niet alleen over wat iemand hoort.
Het gaat ook over:
hoe veilig iemand zich voelt
hoeveel rust iemand nog ervaart
hoe groot de draaglast is geworden
hoeveel energie luisteren kost
hoeveel ruimte er nog overblijft voor herstel
En tegelijk zie ik in de praktijk ook iets hoopvols.
Mensen zijn veerkrachtiger dan ze zelf vaak denken.
Wanneer mensen beter begrijpen wat er gebeurt in hun gehoor- en stresssysteem, ontstaat er vaak al meer rust. Wanneer iemand merkt dat hij niet “kapot” is, maar dat het brein probeert om betekenis te geven aan geluid en spanning, verandert er iets.
Niet omdat het geluid ineens weg is.
Maar omdat de relatie ermee verandert.
Daarom geloof ik ook dat begeleiding bij gehoorklachten nooit alleen moet draaien om het bestrijden van geluid.
Soms ligt de eerste winst juist in:
begrijpen
vertragen
veiligheid terugvinden
anders leren luisteren
opnieuw ruimte maken voor leven naast de klacht
Misschien is dat ook waarom horen uiteindelijk zoveel meer is dan enkel de oren.
Het gaat over de mens als geheel.
Over balans.
Over aandacht.
Over veerkracht.
Over verbinding.
En misschien moeten we juist dát veel vaker meenemen wanneer we nadenken over gehoorklachten in een wereld die steeds harder wordt.
Laat één ding daarbij duidelijk zijn:
tinnitus of andere gehoorklachten zijn voor veel mensen allesbehalve “slechts een piep”.
Voor sommigen betekent het slapeloze nachten, uitputting, angst, verlies van rust, concentratieproblemen of het gevoel zichzelf kwijt te raken.
Juist daarom is het zo belangrijk dat we gehoorklachten breder leren begrijpen dan alleen het geluid zelf.
Want wie enkel naar de piep luistert, mist soms het verhaal van de mens erachter.
Bronnen en verwijzingen
Over deze reeks
Deze essays verschijnen in aanloop naar landelijke gesprekken en initiatieven rond gehoor, preventie, safe listening en bewust omgaan met geluid.
Op 28 mei komen in Amsterdam verschillende partijen samen - vanuit wetenschap, zorg, preventie, beleid, industrie en muziekbeleving - om verder na te denken over de groeiende maatschappelijke impact van gehoorklachten en luisteren in een wereld die steeds harder lijkt te worden.
Vanuit The Hearing Triptych Essays - Safe Listening Series deel ik de komende periode persoonlijke reflecties, wetenschappelijke inzichten en verhalen uit de praktijk over geluid, gehoor, menselijk gedrag en de vraag hoe we kunnen blijven genieten van muziek zonder onderweg het gehoor te verliezen.
Volgend essay in deze reeks
Essay 5 - Waarom waarschuwen alleen niet werkt
Over gedrag, motivatie en de psychologie van luisteren.
Want horen is meer dan enkel de oren.
Opmerkingen