Safe Listening bij jongeren: waarom gehoorklachten een groeiend maatschappelijk probleem zijn

The Hearing Triptych Essays

Safe Listening Series

Where ART meets Science

Essay 1 - Valencia, een telefoontje van het AD en een probleem dat steeds groter werd

Soms begint maatschappelijke bewustwording met iets heel kleins.

Een telefoontje.

Een gesprek.

Een moment waarop je voelt dat iets groters aan het verschuiven is.

In de zomer van 2022 was ik met vakantie in Valencia toen mijn telefoon ging. Journalist Sebastiaan Quekel van het AD wilde spreken over tinnitus, gehoorklachten en de steeds luidere wereld waarin jongeren opgroeien.

Ik herinner me dat moment nog goed.

Even weg van de dagelijkse praktijk. Even afstand van spreekkamers, hoortesten, tinnitusgesprekken en alle verhalen die normaal mijn dagen vullen als klinisch fysicus audioloog. En toch ging het daar opnieuw over hetzelfde thema dat steeds vaker terugkeerde in mijn werk: jonge mensen met gehoorklachten. Jongeren die op steeds jongere leeftijd tinnitusklachten ontwikkelen. Jongeren die vermoeid raken van luisteren. Jongeren die overprikkeld raken door geluid. Jongeren die vaak niet beseffen hoe kwetsbaar ons gehoor eigenlijk is.

Dat gesprek met Sebastiaan groeide onverwacht uit tot landelijke aandacht. Het onderwerp werd opgepakt in de media. Arjen Lubach besteedde er aandacht aan. Er kwamen politieke vragen. Plots werd iets waar audiologen, onderzoekers, artsen en preventieorganisaties al jarenlang mee bezig waren onderdeel van een breder maatschappelijk gesprek.

En eerlijk gezegd voelde dat ergens dubbel.

Want voor veel professionals binnen de audiologie was dit allang geen nieuw probleem meer.

Vanuit de beroepsgroep NVKF, de Gezondheidsraad, VeiligheidNL, internationale WHO-initiatieven rond Safe Listening en vele andere organisaties wordt al jaren gewerkt aan bewustwording en preventie rondom gehoorklachten gerelateerd aan versterkte muziek en langdurige blootstelling aan geluid.

Mensen zoals prof. dr. Jan de Laat en prof. dr. Wouter Dreschler - beiden directe collega’s van mij en inmiddels gepensioneerd - hebben hierin een enorme bijdrage geleverd. Met groot respect kijk ik naar hun jarenlange inzet, wetenschappelijke expertise en de manier waarop zij dit onderwerp al vroeg onder de aandacht brachten vanuit inhoud, nuance en maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Ook innovators en ondernemers proberen hun steentje bij te dragen. Mensen zoals Mark van Dijk van Noizezz zoeken actief naar manieren om gehoorbescherming toegankelijker en normaler te maken voor een breed publiek. Mark Laureyns zet zich vanuit België al jarenlang in voor Safe Listening en bewustwording rond verantwoord omgaan met geluid.

Steeds meer mensen voelen:

dit is geen klein nicheprobleem meer.

Dit raakt een generatie.

Volgens de WHO begeeft bijna de helft van alle jongeren en jongvolwassenen zich regelmatig in luistersituaties die potentieel schadelijk kunnen zijn voor het gehoor. Festivals, clubs, oortjes, koptelefoons, gamen, eindeloze uren streaming en een wereld waarin stilte steeds zeldzamer lijkt te worden.

Maar tegelijk moeten we oppassen dat we dit verhaal niet reduceren tot enkel decibellen en waarschuwingen.

Want muziek is veel meer dan geluid alleen.

Muziek verbindt mensen.

Muziek laat jongeren ergens bij horen.

Muziek is emotie.

Identiteit.

Ontlading.

Vriendschap.

Vrijheid.

Wie ooit op een festivalterrein heeft gestaan en duizenden mensen tegelijk heeft zien bewegen op dezelfde beat, begrijpt dat dit over veel meer gaat dan alleen volume.

En precies daar wordt dit vraagstuk complex.

Want jongeren beschermen hun oren niet alleen omdat wij vertellen dat iets schadelijk is. Menselijk gedrag werkt zelden zo eenvoudig. Zeker niet op jonge leeftijd. Zeker niet wanneer sociale verbinding, erbij horen en plezier zo’n grote rol spelen.

In mijn werk zie ik die complexiteit dagelijks terug.

Ik zie bezorgde ouders van jongeren die voor het eerst tinnitusklachten ontwikkelen. Ik zie jongeren die moeite krijgen met spraakverstaan in rumoer. Mensen die overprikkeld raken. Vermoeid raken van luisteren. Slechter slapen. Stress ontwikkelen. En soms pas jaren later beseffen hoe groot de impact van gehoorproblemen eigenlijk kan zijn op werk, relaties en kwaliteit van leven.

Tegelijk zie ik ook iets anders.

Ik zie een generatie die wél openstaat voor bewustwording, mits we het gesprek op de juiste manier voeren.

Niet vanuit angst alleen.

Niet vanuit opgeheven vingers.

Maar vanuit begrip voor menselijk gedrag.

Misschien moeten we jongeren niet alleen vertellen wat ze kunnen verliezen.

Misschien moeten we vooral uitleggen wat goed horen toevoegt aan het leven.

Goed kunnen luisteren.

Moeiteloos gesprekken kunnen voeren.

Muziek kunnen blijven beleven.

Rust kunnen vinden wanneer dat nodig is.

Want horen is meer dan enkel de oren.

De komende periode wil ik vanuit The Hearing Triptych Essays samen met vele anderen verder nadenken over deze thema’s. Niet vanuit één discipline, maar juist vanuit verbinding tussen wetenschap, zorg, preventie, gedrag, technologie, kunst en menselijke ervaring.

Want misschien ligt daar wel de echte uitdaging van deze tijd:

Hoe leren we een generatie genieten van geluid zonder onderweg het gehoor te verliezen?

Want horen is meer dan enkel de oren.

Over deze reeks

Deze essays verschijnen in aanloop naar landelijke gesprekken en initiatieven rond gehoor, preventie, safe listening en bewust omgaan met geluid.

Op 28 mei komen in Amsterdam verschillende partijen samen - vanuit wetenschap, zorg, preventie, beleid, industrie en muziekbeleving - om verder na te denken over de groeiende maatschappelijke impact van gehoorklachten en luisteren in een wereld die steeds harder lijkt te worden.

Vanuit The Hearing Triptych Essays - Safe Listening Series deel ik de komende periode persoonlijke reflecties, wetenschappelijke inzichten en verhalen uit de praktijk over geluid, gehoor, menselijk gedrag en de vraag hoe we kunnen blijven genieten van muziek zonder onderweg het gehoor te verliezen.

Volgend essay in deze reeks

Essay 2 - Waarom steeds meer jongeren opgroeien zonder stilte

Over festivals, oortjes, tinnitus en een wereld vol geluid.

Bronnen en verwijzingen

• Gezondheidsraad

• WHO Safe Listening

• Flair artikel over Arjen Lubach en tinnitus

• VeiligheidNL & gehoorschadepreventie