Essay 5 -Waarom sommige mensen het horen en anderen niet

The Hearing Triptych | Sound · Brain · Human Experience | A scientific framework for understanding tinnitus and low-frequency sound | Where art meets science

LFG Handbook

Essay 5

Waarom sommige mensen het horen en anderen niet

Een van de vragen die vrijwel altijd naar voren komt bij meldingen van laagfrequent geluid is waarom sommige mensen het geluid duidelijk waarnemen terwijl anderen in dezelfde omgeving nauwelijks iets opmerken.

Voor bewoners kan dit bijzonder frustrerend zijn. Wanneer een geluid als duidelijk en storend wordt ervaren, lijkt het vanzelfsprekend dat anderen datzelfde geluid ook zouden moeten horen. Wanneer dat niet gebeurt, kan dit leiden tot onzekerheid of het gevoel niet serieus genomen te worden.

Voor professionals vormt deze vraag een belangrijk onderdeel van het begrijpen van geluidservaringen.

Het korte antwoord is dat geluidsperceptie nooit uitsluitend door het geluid zelf wordt bepaald.

Individuele gevoeligheid van het gehoor

Allereerst bestaan er verschillen in de gevoeligheid van het menselijk gehoor.

Hoewel het menselijk oor in principe een vergelijkbaar frequentiebereik heeft, kunnen individuele verschillen optreden in de gevoeligheid voor bepaalde frequenties. Dit geldt ook voor lage frequenties.

Factoren die hierbij een rol kunnen spelen zijn onder andere:

• individuele variatie in gehoorgevoeligheid

• verschillen in leeftijd

• gehoorverlies in andere frequentiegebieden

• verschillen in auditieve verwerking

Hoewel deze factoren niet altijd het volledige verschil verklaren, kunnen ze wel bijdragen aan variatie in waarneming.

Positie in de ruimte

Zoals in eerdere essays is beschreven kunnen lage frequenties zich in een ruimte zeer ongelijk verdelen.

Door resonantiepatronen kunnen in een kamer plekken ontstaan waar het geluid sterker is en andere plekken waar het geluid nauwelijks aanwezig is. Zogenaamde knopen en buiken.

Een kleine verandering van positie kan daardoor soms leiden tot een duidelijk verschil in waarneming.

Dit betekent dat mensen die zich op verschillende plekken in een ruimte bevinden het geluid verschillend kunnen ervaren.

Aandacht en waarneming

Naast fysieke factoren speelt ook aandacht een belangrijke rol.

Het brein filtert voortdurend zintuiglijke informatie. Geluiden die als onbelangrijk worden geclassificeerd verdwijnen vaak naar de achtergrond van de waarneming.

Wanneer een geluid echter als opvallend, onbekend of storend wordt ervaren, kan het brein er juist meer aandacht aan gaan besteden.

Hierdoor kan een geluid steeds duidelijker worden waargenomen.

Dit mechanisme speelt ook een rol bij tinnitus en andere vormen van geluidsperceptie (Jastreboff, 1990).

Interpretatie en betekenis

De manier waarop een geluid wordt geïnterpreteerd kan eveneens invloed hebben op de ervaring ervan.

Wanneer een geluid een duidelijke en bekende bron heeft - bijvoorbeeld een koelkast of ventilatiesysteem - kan het brein het signaal vaak gemakkelijk classificeren en naar de achtergrond laten verdwijnen.

Wanneer de bron echter onduidelijk blijft, kan het brein het signaal blijven monitoren.

Dit kan ertoe leiden dat het geluid meer op de voorgrond blijft staan in de waarneming.

Onderzoek naar tinnitus heeft laten zien dat interpretatie en betekenis een belangrijke rol spelen in de ervaren belasting van geluid (Cima et al., 2012).

De rol van onzekerheid

Onzekerheid kan eveneens een belangrijke factor zijn.

Wanneer mensen niet begrijpen waar een geluid vandaan komt of wanneer het zal optreden, kan dit leiden tot verhoogde waakzaamheid. Het brein blijft dan als het ware luisteren naar het geluid om mogelijke veranderingen te detecteren.

Dit proces kan ertoe leiden dat een geluid steeds opnieuw de aandacht trekt.

Het vrees-vermijdingsmodel beschrijft hoe aandacht en onzekerheid lichamelijke of sensorische ervaringen kunnen versterken (Vlaeyen & Linton, 2000).

Een samenspel van factoren

De vraag waarom sommige mensen een geluid horen terwijl anderen dat niet doen heeft dus zelden één eenvoudige verklaring.

Vaak gaat het om een combinatie van factoren:

• fysieke eigenschappen van het geluid

• positie in de ruimte

• individuele gevoeligheid

• aandacht en perceptie

• interpretatie en betekenis

• context en onzekerheid

Dit betekent dat geluidsperceptie ontstaat uit een samenspel van fysische, neurofysiologische en psychologische processen.

Plaats binnen The Hearing Triptych

Binnen het model van The Hearing Triptych (Scheijen, 2026) wordt dit samenspel zichtbaar.

Het fysieke geluid vormt het uitgangspunt.

Het brein bepaalt hoe het signaal wordt verwerkt.

De menselijke context bepaalt uiteindelijk hoe het geluid wordt ervaren.

Wanneer deze drie dimensies samen worden beschouwd, wordt duidelijk waarom geluidsperceptie tussen mensen kan verschillen.

Voor professionals

Voor professionals die werken met meldingen van laagfrequent geluid kan dit inzicht helpen om variatie in waarneming beter te begrijpen.

Het laat zien dat verschillen in ervaring niet noodzakelijk betekenen dat iemand zich vergist of dat het geluid niet aanwezig is.

Het betekent eerder dat geluidsperceptie altijd ontstaat binnen een complex samenspel van factoren.

Juist daarom vraagt het begrijpen van laagfrequent geluid om een benadering waarin zowel technische analyse als kennis van perceptie en menselijke ervaring een plaats krijgen.

In het volgende essay wordt verder ingegaan op een proces dat daarbij een belangrijke rol kan spelen: de invloed van aandacht en betekenis op geluidsperceptie.

Literatuur

Jastreboff, P. J. (1990). Phantom auditory perception (tinnitus): mechanisms of generation and perception. Neuroscience Research.

Cima, R. F. F., et al. (2012). Specialised treatment based on cognitive behavioural therapy versus usual care for tinnitus. The Lancet.

Vlaeyen, J. W. S., & Linton, S. J. (2000). Fear-avoidance and its consequences in chronic pain. Pain.

Scheijen, D. (2026). The Hearing Triptych: Sound, Brain and Human Experience.